ABENOMICS Ή ΑΠΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Του Γιώργου Τοζίδη

 

1. Η μακροχρόνια κρίση της ιαπωνικής οικονομίας επιδεινώθηκε μετά το 2008 και έγινε ακόμη πιο έντονη μετά το σεισμό της Φουκουσίμα καθώς μετατράπηκε και σε ενεργειακή κρίση λόγω της καταστροφής του πυρηνικού εργοστασίου ενώ οδήγησε, για πρώτη φορά, σε έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου λόγω αύξησης της δαπάνης για την εισαγωγή καυσίμων.

Κύρια χαρακτηριστικά της είναι το υψηλό δημόσιο χρέος που ανέρχεται στο 220% του Α.Ε.Π. (ακόμη και το καθαρό δημόσιο χρέος ανέρχεται στο 150% του Α.Ε.Π.), το δημοσιονομικό έλλειμμα που ανέρχεται σε 10% του Α.Ε.Π. και το βασικότερο, ο αποπληθωρισμός (αρνητικός πληθωρισμός) που αναστέλλει τις καταναλωτικές και επενδυτικές δαπάνες (προσμονή για χαμηλότερες τιμές) και ευνοεί την αποταμίευση.

2. Η επάνοδος στην εξουσία του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος με πρωθυπουργό τον Shinzo Abe σηματοδότησε τις νέες εξελίξεις. Η εκπόνηση ενός φιλόδοξου οικονομικού προγράμματος, που αποκλήθηκε Abenomics, τάραξε τα νερά όχι μόνο της ιαπωνικής αλλά της παγκόσμιας οικονομίας. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει : την παροχή τεράστιας ρευστότητας στην οικονομία μέσω αγοράς κυβερνητικών ομολόγων7,5 τρισ. yen (75 δισ. δολάρια) τον μήνα μέσω της Κεντρικής Τράπεζας της Ιαπωνίας (Κ.Τ.Ι.), διπλασιασμό της νομισματικής βάσης, από 29% σε 56% του Α.Ε.Π. μέχρι το 2014, δομικές μεταρρυθμίσεις (ιδιαίτερα στον αγροτικό τομέα, την ενέργεια και το εξωτερικό εμπόριο) και μαζικές δημόσιες επενδύσεις ιδιαίτερα στον τομέα των υποδομών (γέφυρες, σήραγγες, οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο κλπ.) με στόχο τη δημιουργία 600.000 νέων θέσεων εργασίας.

3. Τα Abenomics είναι, ουσιαστικά, μια επανάληψη της οικονομικής πολιτικής που ακολουθήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ΄30 όταν η Ιαπωνία διέφυγε από τη Μεγάλη Ύφεση με έναν τριπλό συνδυασμό νομισματικής, δημοσιονομικής και συναλλαγματικής πολιτικής. Η τύπωση νέου χρήματος, για την κάλυψη του ελλείμματος, είχε σαν αποτέλεσμα την αναστροφή της ύφεσης και την αναπτυξιακή εκτίναξη της οικονομίας, που με τη σειρά της γέμισε με φορολογικά έσοδα τα κρατικά ταμεία.

 

4. Βασικός στόχος προγράμματος είναι η έξοδος από τον αποπληθωρισμό και η επίτευξη πληθωρισμού 2% εντός της επόμενης 2ετίας. Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, ο αποπληθωρισμός είναι το βασικό σύμπτωμα της κρίσης της ιαπωνικής οικονομίας. Παράγοντες που συνετέλεσαν : η δημογραφική συρρίκνωση, η γήρανση του πληθυσμού και η συνεχώς μειούμενη εξωτερική ζήτηση για τα ιαπωνικά προϊόντα (λόγω του ανταγωνισμού από τις αναδυόμενες οικονομίες της περιοχής). Η αλλαγή των καταναλωτικών προσδοκιών των Ιαπώνων είναι βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του προγράμματος και την έξοδο από τον αποπληθωρισμό. Σύμφωνα με το J. Stiglitz (Guardian, 08.04.2013), «ο αποπληθωρισμός αυξάνει το βάρος του δημόσιου χρέους καθώς και τα πραγματικά επιτόκια δανεισμού. Παρόλο που υπάρχουν λίγα στοιχεία για τις επιπτώσεις του αποπληθωρισμού στα πραγματικά επιτόκια, οι επιπτώσεις στο χρέος (ακόμη κι ενός χαμηλού δείκτη αποπληθωρισμού) μπορούν να είναι σημαντικές για το πραγματικό χρέος, χρόνο με το χρόνο».*

5. Οι δομικές μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στην αναδιοργάνωση της οικονομίας (ενέργεια, αγροτικός τομέας), τη βελτίωση της παραγωγικότητας και την αύξηση της συμμετοχής του εργατικού δυναμικού, ειδικά των γυναικών, ώστε να αναστραφεί η τάση συρρίκνωσης, λόγω γήρανσης, που έχει ξεκινήσει από τη δεκαετία του ’90. Ο Abe ζήτησε από τις επιχειρήσεις να αυξήσουν τους μισθούς των εργαζομένων και ήδη πολλές από αυτές σχεδιάζουν να διαθέσουν μεγαλύτερα πριμ στο τέλος του οικονομικού έτους.

Σημαντικό στοιχείο επίσης του σχεδίου είναι η ρύθμιση των δανείων των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων με μείωση των επιτοκίων και επιμήκυνση της χρονικής διάρκειας που εκτιμάται ότι θα συμβάλλει σημαντικά στην ανάκαμψη της οικονομίας.

Η επίτευξη συνεργειών μεταξύ των τομέων της μεταποίησης και των υπηρεσιών θα αποτελέσει, επίσης, κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία του προγράμματος. Ως παράδειγμα αναφέρεται η περίπτωση του τομέα παροχής νοσηλευτικών υπηρεσιών και των βιομηχανιών κατασκευής ιατρικού εξοπλισμού (που είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένοι).

6. Η επιδιωκόμενη, μέσω του προγράμματος παροχής ρευστότητας, υποτίμηση του ιαπωνικού νομίσματος, θα κάνει τις ιαπωνικές εξαγωγές περισσότερο ανταγωνιστικές στις Η.Π.Α. ενώ τα εισαγόμενα προϊόντα (κύρια από Κίνα, Ν. Κορέα και Βιετνάμ) ακριβότερα δίνοντας ώθηση στην εγχώρια βιομηχανία με επιδιωκόμενο τελικό στόχο την επιστροφή της χώρας σε ρυθμούς ανάπτυξης. Ήδη το yen έχει υποτιμηθεί κατά 20% έναντι του δολαρίου και του γουάν και 30% έναντι του ευρώ (από τον Οκτώβριο του 2012).

7. Οι αρνητικές επιπτώσεις της υποτίμησης του yen στον τομέα της ενέργειας δεν εκτιμώνται ως ικανές να ανατρέψουν το σχέδιο  καθώς επανασχεδιάζεται όλο το ενεργειακό πρόγραμμα : επαναλειτουργία πυρηνικών εργοστασίων που ανεστάλη η λειτουργία τους μετά τον σεισμό, επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (γεωθερμία, αιολική ενέργεια) που σήμερα καλύπτουν το 11% της παραγόμενης ενέργειας και σύναψη διακρατικής συμφωνίας με τη Ρωσία για την παροχή φυσικού αερίου (πρόσφατη επίσκεψη Abe στη Μόσχα).

8. Η βασικότερη προϋπόθεση για την επιτυχία του προγράμματος είναι η παρεχόμενη ρευστότητα να μην εγκλωβιστεί στο χρηματοπιστωτικό σύστημα αλλά να δημιουργηθούν εκείνοι οι μηχανισμοί που θα επιτρέψουν τη μεταφορά της στην πραγματική οικονομία, κυρίως μέσω των δημοσίων επενδύσεων και της αύξησης της ζήτησης νέων δανείων από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Σε αντίθετη περίπτωση η ποσοτική χαλάρωση θα οδηγήσει στη δημιουργία νέας φούσκας.

Τα Abenomics βρίσκονται σε ευθεία αντιπαράθεση τόσο με την οικονομική πολιτική των Η.Π.Α. (όσον αφορά στην αντιμετώπιση των δανείων των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων) όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (όπου η λιτότητα βαθαίνει την κρίση αντί να οδηγεί σε έξοδο από αυτήν). Αποτελούν μια προσπάθεια υπέρβασης της κρίσης, εντός των πλαισίων του καπιταλιστικού συστήματος χωρίς την «εξόντωση» των εργαζομένων και της μεσαίας τάξης. Η επιτυχία τους, που δεν είναι δεδομένη, θα σημάνει το οριστικό τέλος της παγκοσμιοποίησης…

 

 

 

* Ο αποπληθωρισμός θα αποτελέσει κεντρικό πρόβλημα και για την ελληνική οικονομία αν επαληθευτούν οι προβλέψεις για αρνητικό πληθωρισμό 0,5 φέτος και 1,4 το 2014. Ας σημειωθεί ότι αντίστοιχα προβλήματα με αυτά της ιαπωνικής οικονομίας αντιμετωπίζει και η χώρα μας (δημογραφική γήρανση, συρρίκνωση του πληθυσμού, υψηλό δημόσιο χρέος και δημοσιονομικό έλλειμμα). 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s