Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια υπονομεύουν την παγκόσμια οικονομία

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια υπονομεύουν την παγκόσμια οικονομία

     

Του Γιώργου Τοζίδη

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που έχει δημιουργήσει η πολυδιάστατη κρίση που ξέσπασε το 2008 είναι και η εκτίναξη των μη εξυπηρετούμενων δανείων (μεδ) των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Μπορεί το πρόβλημα των μεδ στην Ελλάδα να είναι εξαιρετικά οξυμένο, λόγω της μεγάλης μείωσης των εισοδημάτων, της ανεργίας και της κερδοσκοπικής πολιτικής των τραπεζών. Ανάλογη, όμως, είναι η κατάσταση και σε πάρα πολλές χώρες του πλανήτη.

Επιχειρήσεις και νοικοκυριά βρίσκονται σε αδυναμία αποπληρωμής των δανειακών υποχρεώσεών τους λόγω της οικονομικής στασιμότητας που επέφεραν οι πολιτικές λιτότητας και διάλυσης του κοινωνικού κράτους και των εργασιακών σχέσεων. Η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια οικονομία προέρχεται από τα μεδ της Κίνας που εκτιμάται ότι ανέρχονται σε 5 τρισεκατομμύρια δολάρια και αντιστοιχούν στο 50% περίπου του ΑΕΠ της χώρας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο δανεισμός επιχειρήσεων και νοικοκυριών εκτοξεύθηκε από τα 9 στα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια μέσα σε μόλις επτά χρόνια (2008-2015).

Αλλά δεν είναι μόνο η Κίνα. Στις ΗΠΑ οι εταιρίες εξόρυξης σχιστολιθικού αερίου βρίσκονται σε αδυναμία αποπληρωμής των δανειακών υποχρεώσεών τους μετά την κατάρρευση των τιμών των καυσίμων ενώ διογκώνονται τα προβλήματα από τα μη εξυπηρετούμενα φοιτητικά δάνεια και τις οφειλές των πιστωτικών καρτών.

Στην Ευρώπη, οι αναλυτές εκτιμούν ότι τα μεδ ανέρχονται σε περίπου 1 τρισεκατομμύριο ευρώ. Πολλές μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες δυσκολεύονται στη διαχείρισή τους και χρησιμοποιούν την παροχή ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όχι για να χρηματοδοτήσουν την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας, αλλά για να καλύψουν τις κεφαλαιακές ανάγκες που δημιουργούνται από τα μεδ. Πρόσφατα η κυβέρνηση της Ιταλίας ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα παροχής εγγυήσεων στις ιταλικές τράπεζες, προκειμένου να «καθαρίσουν» τους ισολογισμούς τους από τα μεδ.

Την περίοδο πριν από το 2008 επιχειρήσεις και νοικοκυριά δανείζονταν με χαμηλά επιτόκια για να υλοποιήσουν επεκτατικά επενδυτικά σχέδια ή να πραγματοποιήσουν αγορές που ελάχιστα συνδέονταν με τις πραγματικές ανάγκες τους. Η κρίση που ξέσπασε το 2008 και η συνακόλουθη επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας κατέστησε από δύσκολη έως αδύνατη την αποπληρωμή αυτών των δανείων. Σύμφωνα με τη θεωρία της διεθνούς τραπεζικής, οι τράπεζες θα έπρεπε να έχουν διαγνώσει τον πιστωτικό κίνδυνο από τη χορήγηση αυτών των δανείων και να είχαν λάβει τα κατάλληλα μέτρα (αυξημένες προβλέψεις). Όμως και σε αυτήν την περίπτωση η πράξη απείχε παρασάγγας από τη θεωρία: ο ενδοτραπεζικός ανταγωνισμός και η «ανάγκη» εμφάνισης υψηλής κερδοφορίας (ώστε να δικαιολογούνται οι τεράστιες αμοιβές των στελεχών) ήταν οι αιτίες για τη μη τήρηση των κανόνων ελέγχου των όρων παροχής τραπεζικών δανείων.

Η θεωρία καταπατήθηκε και στην περίπτωση της αντιμετώπισης των συνεπειών από τα μεδ οι τράπεζες θα έπρεπε να διαγράψουν τα μεδ από τους ισολογισμούς τους και να αναζητήσουν νέα κεφάλαια για την κάλυψη των ζημιών τους. Αντίθετα, προσέτρεξαν στο κράτος (αυτοί οι ορκισμένοι οπαδοί του νεοφιλελευθερισμού) για τη στήριξή τους με δημόσιο χρήμα, εκτοξεύοντας και τα δημόσια χρέη σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Το «παράδοξο» στην υπόθεση των μεδ είναι ότι η διευκόλυνση των δανειοληπτών να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους θα ενίσχυε την ανάκαμψη των οικονομιών καθώς θα απελευθερώνονταν εισοδήματα που θα κατευθύνονταν στην κατανάλωση ή/ και στην κάλυψη φορολογικών – ασφαλιστικών υποχρεώσεων. Τα εργαλεία υπάρχουν και είναι συμβατά με την τραπεζική θεωρία και πρακτική: αναδρομική μείωση επιτοκίων, άτοκη περίοδο επιμήκυνσης, χρονική περίοδο καταβολής ελάχιστης δόσης κ.ά. Όμως, η λήψη αυτών των μέτρων προϋποθέτει τον δημόσιο έλεγχο του τραπεζικού συστήματος που, αποδεικνύεται για μία ακόμη φορά, ότι δεν είναι ιδεολογική εμμονή αλλά αδήριτη κοινωνική αναγκαιότητα.

Advertisements

Τίποτα δεν έχει αλλάξει, τίποτα δεν είναι όπως παλιά

Τίποτα δεν έχει αλλάξει, τίποτα δεν είναι όπως παλιά

       

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Στο τεύχος Ιανουαρίου του περιοδικού Monthly Review δημοσιεύθηκε άρθρο του Christian Fuchs (1) με τίτλο Digital Labor and Imperialism (Ψηφιακή Εργασία και Ιμπεριαλισμός), στο οποίο ο συγγραφέας αναδεικνύει τις ομοιότητες του ιμπεριαλισμού του 21ου αιώνα με αυτόν του 20ου, που εύστοχα ανέδειξαν με τις μελέτες τους ο Λένιν (Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού»), ο Μπουχάριν (Ιμπεριαλισμός και παγκόσμια οικονομία) και η Λούξεμπουργκ (Συσσώρευση του κεφαλαίου).

Οι παγκόσμιες επικοινωνίες, με τη μορφή του τηλέγραφου και των διεθνών πρακτορείων ειδήσεων, έπαιζαν ήδη ρόλο στον ιμπεριαλισμό τον καιρό του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, συμβάλλοντας στην οργάνωση του εμπορίου, των επενδύσεων, της συσσώρευσης, της εκμετάλλευσης της εργασίας και του ίδιου του πολέμου. Εκατό χρόνια αργότερα, έχουν αναδυθεί ποιοτικά διαφορετικά εργαλεία πληροφόρησης και επικοινωνίας όπως οι υπερυπολογιστές, το Διαδίκτυο, οι φορητοί υπολογιστές, τα κινητά τηλέφωνα και τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης. Αλλά, όπως και στο παρελθόν, η υπερεκμετάλλευση της εργασίας στην περιφέρεια είναι αυτή που παράγει τα υπέρογκα κέρδη των δυτικών, κυρίως, πολυεθνικών (βλέπε σχετικό πίνακα).

Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Apple. Σύμφωνα με τον κατάλογο του περιοδικού Fortune, η Apple είναι η 12η μεγαλύτερη πολυεθνική εταιρία. Τα κέρδη της αυξήθηκαν από 37 δισ. το 2013 σε 44,5 δισ. δολάρια το 2015. Το 56% των πωλήσεων της εταιρίας προέρχεται από τα iPhones, το 17% από τα iPads, το 13% από τα Macs και οι υπόλοιπες πωλήσεις αφορούν στα iTunes και λοιπές υπηρεσίες. Το μερίδιο της αμοιβής των Κινέζων εργατών στην τιμή του iPhone είναι μόλις 1,8% ενώ τα κέρδη της Apple αντιστοιχούν στο 58,5% της τιμής και των προμηθευτών της, μεταξύ των οποίων και η ταϊβανέζικη εταιρία Foxconn (τρίτου μεγαλύτερου εργοδότη στον κόσμο, που έγινε γνωστή λόγω των δεκαεπτά αυτοκτονιών εργατών της το 2010) στο 14,3% της τιμής. Δηλαδή, ένα iPhone6Plus δεν κοστίζει 299 δολάρια εξαιτίας του κόστους εργασίας αλλά λόγω των υπερκερδών της Apple που κερδίζει 175 δολάρια περίπου από την πώλησή του. Το υψηλό κόστος των προϊόντων της «νέας» οικονομίας οφείλεται στους ίδιους παράγοντες με αυτούς της «παλιάς»: στην υψηλή κερδοφορία και την υπερεκμετάλλευση της εργασίας.

Το παράδειγμα της Apple έχει και άλλες πλευρές τις οποίες ανέδειξε στο εξαιρετικό βιβλίο της, Το Επιχειρηματικό Κράτος-Ανατρέποντας Μύθους (Εκδόσεις Κριτική) η Μ. Mazzucato. Τα προϊόντα της Apple έχουν σχεδιαστεί και κατασκευαστεί με τη χρήση των καινοτόμων τεχνολογιών, που έχουν αναπτυχθεί ευρέως μέσω της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης και έρευνας. Ποια ήταν τα έσοδα του αμερικανικού Δημοσίου από την αξιοποίηση αυτών των καινοτομιών; Η Apple, όπως κάθε πολυεθνική που σέβεται τους μετόχους της, μετέφερε το μεγαλύτερο ποσοστό των κερδών της σε φορολογικούς παραδείσους με αποτέλεσμα να φορολογείται στις ΗΠΑ μόνο για το 30% των συνολικών κερδών της.

Υπερκέρδη για τις πολυεθνικές, μειούμενα δημόσια έσοδα για τα κράτη λόγω της φοροδιαφυγής τους, λιτότητα, φτώχεια και ανασφάλεια για τους λαούς, καταστροφή του περιβάλλοντος. Το δίλημμα «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» είναι, όσο ποτέ, επίκαιρο.

 

(1) Καθηγητής Κοινωνικών Μέσων στο Πανεπιστήμιο του Westminster και συνεκδότης του περιοδικού Τriple: Communication, Capitalism & Critique.

 

2016: «Έρχεται βροχή – Έρχεται μπόρα…»

2016: «Έρχεται βροχή – Έρχεται μπόρα…»

     

Του Γιώργου Τοζίδη

Η θορυβώδης είσοδος της νέας χρονιάς επιβεβαίωσε ότι το 2016 θα είναι μία ακόμη ενδιαφέρουσα χρονιά τόσο για την Ελλάδα όσο και για τον υπόλοιπο πλανήτη. Μόνο σε μία μέρα, την προηγούμενη Πέμπτη, καταγράφηκαν:

  1. Tο κλείσιμο των Xρηματιστηρίων της Κίνας μετά από 29 λεπτά συναλλαγών, εξαιτίας της μεγάλης πτώσης τους (πλέον του 7%).
  2. H ανακοίνωση ότι τα συναλλαγματικά αποθεματικά της Κίνας μειώθηκαν κατά 108 δισεκατομμύρια δολάρια τον Δεκέμβριο λόγω της στήριξης του γουάν (η ετήσια μείωση ανήλθε σε 512 δισ. δολάρια).
  3. Tα ευρωπαϊκά Xρηματιστήρια και η Wall Street ακολούθησαν στην πτώση τα χρηματιστήρια της Κίνας.
  4. H τιμή του πετρελαίου βρέθηκε σε χαμηλά 12ετίας, παρά την ένταση μεταξύ Ιράν-Σαουδικής Αραβίας, τον βομβαρδισμό πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στη Λιβύη και τη μείωση της παραγωγής στις ΗΠΑ που σε άλλες εποχές θα είχαν εκτινάξει την τιμή του.

Όλοι οι αναλυτές συμπίπτουν στην εκτίμηση ότι το 2016 θα είναι μία ακόμη χρονιά επιβεβαίωσης της κρίσης της παγκοσμιοποίησης. Εκτιμάται ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 3,3%, ελάχιστα υψηλότερα από το 2015 (3,1%) αλλά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τριετίας 2012-2014 (3,4%) ενώ το διεθνές εμπόριο θα εξακολουθήσει να αυξάνεται με αναιμικούς ρυθμούς (2,7%) σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα (8% την περίοδο 2003-2007). Το ποσοστό μεγέθυνσης του ΑΕΠ της Ευρωζώνης εκτιμάται ότι θα είναι μόλις 1,5% και άνισα κατανεμημένο, επιτείνοντας τα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα ενώ πρόσθετο κόστος θα προκύψει από τη διαχείριση των αυξημένων μεταναστευτικών ροών.

Οι παράγοντες που θα επηρεάσουν τις εξελίξεις είναι οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, η πτώση των τιμών του πετρελαίου και των πρώτων υλών που εκτιμάται ότι θα συνεχισθεί και το 2016, η άνοδος των επιτοκίων της Fed που θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους δανεισμού των επιχειρήσεων των ΗΠΑ και την απόσυρση κεφαλαίων από τις αναδυόμενες οικονομίες* και η κατάσταση στην Κίνα.

Η Κίνα έχει εισέλθει σε φάση μετάβασης από μία οικονομία που είναι προσανατολισμένη στις επενδύσεις και τις εξαγωγές σε οικονομία που στηρίζεται, κυρίως, στην εσωτερική κατανάλωση, με συνέπεια τη μείωση των ποσοστών μεγέθυνσης και της ζήτησης πρώτων υλών και ενεργειακών πόρων. Η παγκοσμιοποίηση στηρίχθηκε στη λειτουργία της Κίνας ως προμηθεύτριας φθηνών προϊόντων και εισαγωγέα πρώτων υλών αλλά και μηχανημάτων και πολυτελών προϊόντων που ευνόησαν τις αναπτυγμένες οικονομίες της δύσης και κυρίως τη Γερμανία. Η σημερινή στροφή επηρεάζει αρνητικά τόσο τις αναδυόμενες οικονομίες όσο και τις αναπτυγμένες.

Στην Eυρωζώνη, η συνέχιση της πολιτικής ποσοτικής χαλάρωσης και οι χαμηλές τιμές πετρελαίου δεν επαρκούν για την αύξηση του ΑΕΠ και τη δημιουργία θέσεων εργασίας εάν δεν συνδυαστούν με την αύξηση των δημοσίων δαπανών και επενδύσεων. Η κρίση στην Ευρωζώνη ενισχύεται και από την εντεινόμενη πολιτική διαίρεση μεταξύ των χωρών του Ευρωπαϊκού Nότου και Βορρά (με τη Γαλλία να βρίσκεται στο μέσον της διαμάχης). Όπως έδειξαν οι εκλογικές διαδικασίες που διεξήχθησαν το 2015 σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, οι λαοί του Nότου (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία) εναποθέτουν τις ελπίδες τους στην ποικιλώνυμη Aριστερά, ενώ αντίθετα στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά ενισχύονται τα ακροδεξιά κόμματα. Η ακροδεξιά κυβέρνηση της Πολωνίας ήδη κινείται στην κατεύθυνση δημιουργίας μίας άτυπης συμμαχίας με τις χώρες του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού που θα συναντηθεί εντός της νέας χρονιάς και με τις επιδιώξεις της βρετανικής κυβέρνησης για μετατροπή της Ε.Ε. σε ζώνη ελεύθερων εμπορικών συναλλαγών. Το μέλλον της Ε.Ε. ποτέ στο παρελθόν δεν φαινόταν τόσο γκρίζο και προβληματικό.

Το 2015 έφυγε διαψεύδοντας τις ελπίδες και προσδοκίες των λαών πολλών χωρών του πλανήτη. Στην αυγή της νέας χρονιάς είναι απαραίτητο να θυμόμαστε ότι ο γερο-τυφλοπόντικας εξακολουθεί να σκάβει…

 

(*) Tέλος εποχής; Φύλλο 291/19/12/2015

 

Ένα βραβείο για προβληματισμό

Ένα βραβείο για προβληματισμό

      

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Το φετινό Βραβείο Nobel για την Οικονομία αποτέλεσε μία έκπληξη. Δόθηκε στον καθηγητή του Πανεπιστημίου Princeton, Angus Deaton, που θεωρείται ειδικός για την παγκόσμια φτώχεια, τους παράγοντες που επηρεάζουν την κατανάλωση των νοικοκυριών και τις μεθόδους μέτρησής της. Τα διεθνή ΜΜΕ εστίασαν, όπως ήταν φυσικό, σε ένα από τα συμπεράσματα των μελετών του Deaton που είναι ότι στις αρχές της τρίτης χιλιετίας η ανθρωπότητα βρέθηκε στην καλύτερη κατάσταση από τότε που επικράτησε ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής.

Πράγματι, ο Deaton για να στηρίξει αυτήν την εκτίμηση χρησιμοποιεί ως επιχείρημα την επέκταση του προσδόκιμου βιωσιμότητας του παγκόσμιου πληθυσμού που έχει αυξηθεί κατά 50% σε σύγκριση με το 1900 και εξακολουθεί να αυξάνεται. Επιπλέον, το τμήμα του πληθυσμού που επιβιώνει με λιγότερα από 1 δολάριο την ημέρα έχει μειωθεί από το 42% (1981) στο 14% και η παγκόσμια ανισότητα έχει μειωθεί σημαντικά χάρις κυρίως στην ανάπτυξη της Ασίας και παρά την όξυνση των δεικτών ανισότητας στο εσωτερικό πολλών κρατών. Όμως, αυτό που αποσιωπάται από τα ΜΜΕ είναι ότι αυτή η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης οφείλεται κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, στις δημόσιες επενδύσεις στην Εκπαίδευση, την Υγεία, τη δημιουργία δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης και στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας.

Ο Deaton ξεκαθαρίζει ότι η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και ποιότητας ζωής είναι μία σχετικά πρόσφατη εξέλιξη. «Για χιλιάδες χρόνια», γράφει ο Deaton, «ακόμη και όσοι ήταν αρκετά τυχεροί για να αποφύγουν το θάνατο στην παιδική ηλικία, αντιμετώπιζαν συνθήκες σκληρής φτώχειας». Στο τελευταίο βιβλίο του Η Μεγάλη Απόδραση αποδεικνύει ότι μόνο με την ανάπτυξη των επιστημών και τη μείωση των θρησκευτικών προκαταλήψεων κατάφερε η ανθρωπότητα να αποδράσει από την πραγματικότητα, μίας σύντομης και επώδυνης διαβίωσης.

Ο Deaton συμπεραίνει ότι η σημαντική αύξηση του αριθμού των ατόμων που έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση αποδεικνύεται ο ισχυρότερος παράγοντας βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης στις αναπτυσσόμενες χώρες σε σύγκριση με την ύπαρξη υψηλών εισοδημάτων. Ο πλούτος ενός τυπικού κατοίκου της Ινδίας ισούται με τον πλούτο ενός τυπικού Βρετανού το 1860, όμως το προσδόκιμο ζωής του ισούται με αυτό ενός τυπικού Ευρωπαίου στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Η διάχυση της γνώσης για την Υγεία, τα φάρμακα και τη διατροφή είναι η αιτία αυτής της διαφοράς.

Παρά τις παραπάνω διευκρινήσεις για τις μελέτες του Deaton, η κατάσταση εξακολουθεί να μην είναι ικανοποιητική. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας (2013), περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ήταν άποροι (επιβίωναν με λιγότερο από 1,25 δολάριο την ημέρα), το 1/3 αυτών ήταν 400 εκατομμύρια παιδιά (κάτω των 13 ετών). Είναι αλήθεια ότι ο αριθμός των ανθρώπων που επιβιώνουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας έχει μειωθεί κατά 721 εκατομμύρια τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Όμως, αυτή η μείωση προέκυψε από τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στις δύο πιο πολυάνθρωπες χώρες του πλανήτη, την Κίνα και την Ινδία. Αντίθετα σε 35 λιγότερο αναπτυγμένες χώρες (26 από τις οποίες βρίσκονται στην Αφρική) ο αριθμός των ανθρώπων που διαβιώνουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας αυξήθηκε κατά 103 εκατομμύρια.

Ο Deaton αναγνωρίζει ότι ο συνολικός αριθμός των φτωχών σε παγκόσμιο επίπεδο επηρεάζεται από ό,τι συμβαίνει στην Κίνα και την Ινδία. Πράγματι, στις δύο χώρες ο αριθμός των ανθρώπων που επιβιώνουν με λιγότερο από 1 δολάριο την ημέρα έχει μειωθεί σημαντικά, όμως, λόγω της αύξησης των ενδοκρατικών ανισοτήτων, έχει αυξηθεί ο αριθμός όσων επιβιώνουν με λιγότερα από δύο δολάρια την ημέρα.

Μπορεί η ακραία φτώχεια να εξαλειφθεί στον καπιταλισμό; Ο Deaton είναι «επιφυλακτικά αισιόδοξος». Όμως, προειδοποιεί ότι η κλιματική αλλαγή, η επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης και οι αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες μπορούν να επιδεινώσουν τις συνθήκες διαβίωσης των πιο φτωχών πληθυσμών του πλανήτη.

 

Η εποχή των τεράτων

Η εποχή των τεράτων

Εκρηκτικό μείγμα η επιβράδυνση στις αναδυόμενες χώρες και η στασιμότητα στις αναπτυγμένες οικονομίες

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Στις 3 Σεπτέμβρη και προκειμένου να εορτασθεί η 70η επέτειος της παράδοσης της Ιαπωνίας κατά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η κυβέρνηση της Κίνας οργάνωσε στο Πεκίνο μία παρέλαση 12.000 στρατιωτών. Είναι βέβαιο ότι απώτερος στόχος αυτής της παρέλασης ήταν να παρουσιαστεί μία εντελώς διαφορετική εικόνα της χώρας (αρμονία, τάξη και ισχύς) από αυτήν που μεταδίδουν στον υπόλοιπο πλανήτη οι εξελίξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Από τα μέσα Ιουνίου, που ξεκίνησε η πτώση στα χρηματιστήρια της Κίνας, η απομείωση της αξίας των μετοχών ανέρχεται σε 5 τρισεκατομμύρια δολάρια, παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες της κινεζικής κυβέρνησης να σταματήσει την πτώση*. Ακολούθησε, στις 11 Αυγούστου, η υποτίμηση του κινεζικού νομίσματος (η μεγαλύτερη μετά το 1994) που έσπειρε τον πανικό στα χρηματιστήρια όλου του πλανήτη και πυροδότησε τα σενάρια για την επάνοδο της ύφεσης στην παγκόσμια οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά την υποτίμηση του ρενμίμπι, υποτιμήθηκαν και τα νομίσματα των κυριότερων αναδυόμενων οικονομιών (Βραζιλία, Ν. Αφρική, Τουρκία, Μαλαισία, Ταϊλάνδη αλλά και Αυστραλία). Την εικόνα συμπληρώνει η πτώση της τιμής των κυριοτέρων εμπορευμάτων με βασικότερη αυτήν του πετρελαίου που τροφοδοτεί αποπληθωριστικές τάσεις στις χώρες εισαγωγής και πυροδοτεί ελλείμματα και χρέη στις χώρες παραγωγούς.

Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η Κίνα μεταβλήθηκε σε ατμομηχανή για την παγκόσμια ανάπτυξη καθώς παρείχε αφειδώς, τα κεφάλαια που απαιτούνταν για την αναθέρμανση της παγκόσμιας οικονομίας με αποτέλεσμα τη δημιουργία μίας τεράστιας ζήτησης για εμπορεύματα, την ανάδειξή της σε παγκόσμιο επενδυτή και μεγαλύτερο πιστωτή των ΗΠΑ. Τον Απρίλιο του 2010, το ΔΝΤ ανακοίνωσε ότι η κρίση είχε ξεπεραστεί και η παγκόσμια οικονομία θα επέστρεφε στους, προ κρίσης, ρυθμούς ανάπτυξης. Οι αναδυόμενες οικονομίες που παρήγαν εμπορεύματα παγκόσμιας ζήτησης αλλά και η Γερμανία ήταν οι κερδισμένοι αυτής της κρίσης. Παράλληλα, τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης και ο δανεισμός με σχεδόν μηδενικά επιτόκια δημιούργησαν μία πληθώρα κερδοσκοπικών κεφαλαίων που αναζητούσε επενδυτικές ευκαιρίες γρήγορου πλουτισμού εκτοξεύοντας στα ύψη τις χρηματιστηριακές τιμές σε αναπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες.

Όμως, η ανάκαμψη της οικονομίας των ΗΠΑ αποδείχθηκε αναιμική και η Ευρωπαϊκή Ένωση βυθίστηκε σε ένα τέλμα ύφεσης, αποπληθωρισμού και διόγκωσης του δημόσιου χρέους. Οι επιπτώσεις δεν άργησαν να φανούν. Από το τέταρτο τρίμηνο του 2013, οι αναδυόμενες οικονομίες παρουσίασαν μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης και εμφανίστηκαν οι πρώτες προβλέψεις για την επιβράδυνση της οικονομίας της Κίνας και τη μείωση του ετήσιου ρυθμού αύξησης του ΑΕΠ της από 8-10% σε 3-5%. Το κυρίαρχο δόγμα «ο,τιδήποτε και αν συμβαίνει στις οικονομίες των αναπτυγμένων χωρών, οι αναδυόμενες οικονομίες θα μεγεθύνονται και θα αποτελούν πηγή ζήτησης τεχνολογίας και ποιοτικών και πολυτελών προϊόντων και υπηρεσιών» είχε καταρρεύσει.

Τα κερδοσκοπικά κεφάλαια ήταν τα πρώτα που έσπευσαν να εγκαταλείψουν το «πλοίο». Σύμφωνα με τους Financial Times, οι καθαρές εκροές κεφαλαίων από τις 19 μεγαλύτερες αναδυόμενες οικονομίες ανήλθαν σε 940,2 δισ. δολάρια τους τελευταίους 13 μήνες, σχεδόν διπλάσιες από την περίοδο της χρηματοπιστωτικής κρίσης (2008-2009). Είχαν προηγηθεί οι «προβλέψεις» των γνωστών οίκων αξιολόγησης για την επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης αυτών των οικονομιών και, ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία, η απόσυρση των κεφαλαίων οδήγησε, πράγματι, σε αυτήν την επιβράδυνση.

Επιπλέον, η πλημμυρίδα δολαρίων στην παγκόσμια αγορά είχε ως αποτέλεσμα την ουσιαστική υποτίμηση του δολαρίου έναντι του κινέζικου νομίσματος, ενώ ανάλογες επιπτώσεις έχει και το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η υποτίμηση του κινεζικού νομίσματος ήταν αναμενόμενη. Ιδιαίτερα όταν οι Κινέζοι διαπίστωσαν ότι μόνο τον Ιούλιο οι κινεζικές εξαγωγές μειώθηκαν κατά 8,3% ενώ συνολικά φέτος μειώθηκαν κατά 12,1% προς την Ε.Ε. και 10,2% προς την Ιαπωνία.

Ακολούθησε η πτώση της τιμής των κυριότερων εμπορευμάτων στα χαμηλότερα επίπεδα των έξι τελευταίων ετών με πιο σημαντική την πτώση της τιμής του πετρελαίου που, όσο κι αν φαίνεται περίεργο, επηρεάζει αρνητικά τόσο τις χώρες παραγωγούς, που βλέπουν τα έσοδά τους να μειώνονται δραματικά, όσο και τις χώρες κατανάλωσης, που αντιμετωπίζουν εντεινόμενες αποπληθωριστικές πιέσεις και τον κίνδυνο ύφεσης. Ήδη 10 από τις 34 μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη αντιμετώπιζαν, και πριν την πτώση της τιμής των εμπορευμάτων, αποπληθωριστικές πιέσεις.

Συμπερασματικά, σημειώνεται ότι:

  1. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες κρίσεις, η πρόσφατη οφείλεται στην επιβράδυνση της ανάπτυξης στις αναδυόμενες χώρες, σε συνδυασμό πάντα με τη στασιμότητα στις αναπτυγμένες οικονομίες.
  2. Οι εξαγωγές πρώτων υλών από τις αναδυόμενες χώρες θα πληγούν ακόμη περισσότερο, εξαιτίας της επιβράδυνσης των παγκόσμιων ρυθμών ανάπτυξης. Κατά συνέπεια, τα νομίσματα αυτών των χωρών (πιθανότατα και της Κίνας) θα υποτιμηθούν ακόμη περισσότερο, με τελικό αποτέλεσμα την επιδείνωση της ικανότητάς τους να αποπληρώσουν τα δάνειά τους που είναι σε ξένο νόμισμα (κυρίως δολάριο).
  3. Η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας επιδεινώνεται εξαιτίας του γεγονότος ότι οι κεντρικές τράπεζες των αναπτυγμένων κρατών ή ενώσεων (ΗΠΑ, Ευρωζώνη, Ιαπωνία και Μεγάλη Βρετανία) έχουν εξαντλήσει τις δυνατότητες παρέμβασής τους στις αγορές (μηδενικά επιτόκια, ποσοτική χαλάρωση) αλλά και της υπερχρέωσης αυτών των περιοχών.

Η παγκοσμιοποίηση καταρρέει και αφήνει πίσω της πολέμους, καταστροφές, πείνα, φτώχεια και δυστυχία. Το παλιό πεθαίνει και το νέο αργεί να γεννηθεί. Είναι, πράγματι, η εποχή των τεράτων…

 

Υ.Γ. Διαπιστώνοντας την αναταραχή που έχει προκληθεί στην παγκόσμια οικονομία, είναι μεγάλος πειρασμός η εκτίμηση/ πρόβλεψη του τι θα συνέβαινε εάν η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ επέλεγε τη ρήξη και όχι τη συνθηκολόγηση…

 

*Βλέπε σχετικό άρθρο Τι συμβαίνει στην Κίνα; που δημοσιεύθηκε στα Οικονομικά Ερανίσματα, στο φύλλο της 11/07/2015.  http://www.e-dromos.gr/ti-sumvainei-sthn-kina/

 

Tι συμβαίνει στην Κίνα;

Tι συμβαίνει στην Κίνα;

 Του Γιώργου Τοζίδη

Εδώ και τρεις εβδομάδες, η χρηματιστηριακή αγορά της Κίνας βρίσκεται σε διαρκή πτώση με αποτέλεσμα η κεφαλαιοποίηση να έχει υποχωρήσει κατά 3,2 τρισ. (ή ποσοστό 31%) από το υψηλότερο σημείο των 10,3 τρισ. δολαρίων που είχε βρεθεί στις 12 Ιουνίου. Ακόμη και η προσωρινή (;) ανάκαμψη της αγοράς, κατά τις συνεδριάσεις της Πέμπτης και της Παρασκευής, οφείλεται στις δραστικές παρεμβάσεις της κινεζικής κυβέρνησης παρά σε πραγματικά αίτια: αναστολή διαπραγμάτευσης για το 50% περίπου των εισηγμένων εταιριών, εξάμηνη απαγόρευση πώλησης μετοχών από μετόχους που κατέχουν ποσοστό άνω του 5%, προτροπή αγοράς μετοχών από τις κρατικά ελεγχόμενες εταιρίες, διευκόλυνση πρόσβασης σε δανεισμό κ.ά.

Η κατάρρευση της χρηματιστηριακής αγοράς της Κίνας ενδιαφέρει για πολλούς λόγους:

  1. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στις αναπτυγμένες χρηματιστηριακές αγορές, ένα μεγάλο ποσοστό των μετοχών των κινεζικών εταιριών (άνω του 80%) κατέχεται από ιδιώτες επενδυτές, των οποίων ο αριθμός έχει εκτοξευθεί τους τελευταίους μήνες. Είναι χαρακτηριστικό ότι το χρονικό διάστημα 04/05- 12/06/2015 ο αριθμός των ιδιωτών επενδυτών αυξήθηκε από 82,66 σε 88,91 εκατομμύρια (αριθμός μεγαλύτερος από τα μέλη του ΚΚΚ). Η πλειοψηφία αυτών των επενδυτών επένδυσε στο χρηματιστήριο και με κεφάλαια που δανείστηκε είτε από τις κρατικά ελεγχόμενες τράπεζες είτε, κυρίως, από τη σκιώδη τραπεζική παρέχοντας, ως κάλυμμα, τις ίδιες τις μετοχές. Ήδη διατυπώνονται εκτιμήσεις ότι η μεγάλη πτώση των μετοχών θα οδηγήσει σε κοινωνική αναταραχή καθώς πολλοί Κινέζοι βλέπουν να χάνονται οι αποταμιεύσεις τους ή καλούνται να αποπληρώσουν τα δάνειά τους.
  2. Το συνολικό (δημόσιο και ιδιωτικό) χρέος της Κίνας έχει εκτοξευθεί στο 282% του κινεζικού ΑΕΠ (στοιχεία Ιουνίου 2014) από 158% το 2007. Πρόκειται για την ταχύτερη αύξηση χρέους σε οποιαδήποτε αναδυόμενη οικονομία και είναι διπλάσια της αντίστοιχης αύξησης που καταγράφηκε σε ΗΠΑ και Ην. Βασίλειο μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Λόγω της αδιαφάνειας των τραπεζικών συναλλαγών είναι δύσκολο να εκτιμηθεί το ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Υπάρχουν μόνον ενδείξεις: οι τοπικές και περιφερειακές Διοικήσεις, που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα, έχουν δανεισθεί 4 τρισ. δολάρια (ποσό ίσο με το ΑΕΠ της Γερμανίας) και ήδη καταγράφονται οι πρώτες αθετήσεις πληρωμών ακόμη και από κρατικά ελεγχόμενες εταιρίες, παρά τις αντίθετες κρατικές επιδιώξεις αλλά και τις ρυθμίσεις δανείων που ανήλθαν σε 322 δισ. δολάρια.
  3. Η χρηματιστηριακή κρίση, ακόμη και αν ελεγχθεί τελικά από την κινεζική κυβέρνηση, εκτιμάται ότι θα έχει συνέπειες στους ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ. Αρχικά, θα πληγεί η ιδιωτική κατανάλωση η οποία στηρίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στην κοινωνική κατηγορία που επένδυσε στην αγορά μετοχών και υφίσταται μείωση του εισοδήματός της. Η μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης ανατρέπει και τον σχεδιασμό της κινεζικής κυβέρνησης για τη διαμόρφωση ενός νέου οικονομικού υποδείγματος όπου η αύξηση του ΑΕΠ θα στηρίζεται περισσότερο στην εσωτερική ζήτηση και λιγότερο στις εξαγωγές.
  4. Η κρίση στην κινεζική οικονομία θα επηρεάσει σημαντικά τις οικονομίες της Ν.Α. Ασίας και την Αυστραλία που εξάγουν σημαντικές ποσότητες πρώτων υλών και ημικατεργασμένων προϊόντων στην Κίνα. Επιπλέον, οι παρεμβάσεις της κινεζικής κυβέρνησης και η διάθεση κεφαλαίων για τη στήριξη της χρηματιστηριακής αγοράς και τη ρύθμιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων θα στερήσει την οικονομία των ΗΠΑ από σημαντικά κεφάλαια και, πιθανότατα, θα επισπεύσει την αύξηση των επιτοκίων της FED.

O P. Krugman βρίσκει ομοιότητες στην κινεζική κρίση με την αντίστοιχη κρίση της Ιαπωνίας, που οδήγησε στη χαμένη δεκαετία του 1990 και προειδοποιεί ότι «εάν πιστεύετε ότι οι αξιωματούχοι έχουν την οικονομία -την οποιαδήποτε οικονομία- υπό έλεγχο, προετοιμάστε τον εαυτό σας για μια μεγάλη απογοήτευση».

 

Η τράπεζα των BRICS και η πρόσκληση που απηύθυναν στην Ελλάδα

Η τράπεζα των BRICS και η πρόσκληση που απηύθυναν στην Ελλάδα

      

Είναι καιρός να γνωρίσουμε λίγα περισσότερα για την πραγματικότητα*

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Η επενδυτική τράπεζα των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) New Development Bank (NDB) εισέβαλε στην ελληνική επικαιρότητα με τη συνέντευξη που παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υφυπουργός Οικονομικών της Ρωσίας και εκπρόσωπος-αντιπρόσωπος της νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας Σεργκέι Στόρτσακ. Σε αυτήν τη συνέντευξη ο εκπρόσωπος της Τράπεζας απεύθυνε πρόσκληση συμμετοχής της Ελλάδας στη νέα τράπεζα και αυτήν την πρόσκληση την επανέλαβε και στην τηλεφωνική συνομιλία που είχε με τον πρωθυπουργό Α. Τσίπρα. Η πρόταση συνάντησε ακραίες θετικές και αρνητικές αντιδράσεις χωρίς να αναλυθούν τα πραγματικά δεδομένα της νέας τράπεζας και, κυρίως, οι δυνατότητες που δημιουργούνται για τη χώρα μας.

Τι προβλέπει το καταστατικό της νέας τράπεζας:

1. Η συμμετοχή θα είναι ανοικτή σε όλα τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ που συμφωνούν με τις αρχές που περιγράφονται στα Άρθρα της Συμφωνίας της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας και τους όρους και προϋποθέσεις που θα προσδιορίζονται από το Ανώτατο Συμβούλιο. Στην τράπεζα θα μπορούν να συμμετάσχουν δανειζόμενες και μη χώρες ενώ καθιερώνεται και ο θεσμός του παρατηρητή για τα ενδιαφερόμενα κράτη-μέλη και για τους διεθνείς οικονομικούς θεσμούς.

2. Η Νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα θα έχει ένα αρχικό κατατεθειμένο κεφάλαιο ύψους 50 δισ. δολαρίων που προβλέπεται να αυξηθεί σε 100 δισ. δολάρια με τη συμμετοχή και άλλων χωρών-μελών. Το αρχικό κεφάλαιο θα καταβληθεί ισομερώς από τα πέντε ιδρυτικά κράτη-μέλη και αντίστοιχη θα είναι και η κατανομή των δικαιωμάτων ψήφου.

3. Η έδρα της τράπεζας θα είναι στη Σαγκάη και η προεδρία θα είναι εναλλασσόμενη ανά πέντε έτη μεταξύ των ιδρυτικών μελών.

Σημαντικοί λόγοι

Οι λόγοι που οδήγησαν στη δημιουργία της νέας τράπεζας έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον:

1. Αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα παροχής χρηματοδοτικών μέσων για την υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων στους τομείς των υποδομών και της αειφόρου ανάπτυξης στις χώρες BRICS και στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες χώρες.

2. Διαπιστώνεται η αναγκαιότητα δημιουργίας ενός νέου διεθνούς χρηματοπιστωτικού θεσμού με σκοπό τη διευκόλυνση παροχής χρηματοδοτικών μέσων για την υλοποίηση των παραπάνω στόχων.

3. Επιδιώκεται η συνεισφορά σε ένα διεθνή χρηματοοικονομικό σύστημα που συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και σέβεται το παγκόσμιο περιβάλλον.

Continue reading