To νέο μνημόνιο θα αποτύχει! Η Αριστερά;


To νέο μνημόνιο θα αποτύχει! Η Αριστερά;

    

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Το βασικό επιχείρημα της κυβέρνησης για την αποδοχή του νέου μνημονίου είναι ότι με αυτόν τον τρόπο αποφεύχθηκε η έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη και η συνακόλουθη καταστροφή της οικονομίας. Είτε πρόκειται για συγγνωστή ή ασύγγνωστη πλάνη, τα αποτελέσματα και του νέου μνημονίου θα είναι μεγαλύτερη ανεργία και φτώχεια και ολοκλήρωση της μετατροπής της χώρας σε τουριστικό θέρετρο, φθηνό γηροκομείο και οικόπεδο για τη διακίνηση εισαγόμενων προϊόντων και ενεργειακών πόρων. Εάν ολοκληρωθεί το πρόγραμμα, δεν θα έχει σημασία εάν η χώρα βρίσκεται εντός ή εκτός της ευρωζώνης…

Τα προηγούμενα μνημόνια στηρίχθηκαν στο παρακάτω τρίπτυχο:

  1. Δανεισμός για την αποπληρωμή δανείων. Το ορατό αποτέλεσμα ήταν η εκτίναξη του δημόσιου χρέους και του σχετικού δείκτη (χρέος/ ΑΕΠ) στο 177% το 2014. Το νέο πρόγραμμα θα επιβαρύνει το δημόσιο χρέος με ένα επιπλέον 25% του ΑΕΠ με αποτέλεσμα να εκτιμάται ότι, μετά από δύο χρόνια, θα προσεγγίζει, σε ονομαστικούς όρους, το 200% του ΑΕΠ.
  2. Προσήλωση στην αυστηρή λιτότητα (δραστική μείωση μισθών και συντάξεων) και τη σκληρή δημοσιονομική προσαρμογή με στόχο την εμφάνιση πρωτογενών πλεονασμάτων που είχαν ως αποτέλεσμα μείωση κατά 25% του ΑΕΠ πρωτοφανή ανεργία και φτώχεια.
  3. Δομικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, στην κοινωνική ασφάλιση, στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών με κοινό παρονομαστή την κατάργηση εργασιακών και ασφαλιστικών δικαιωμάτων και την απορρύθμιση των αγορών ώστε να κτυπηθεί η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα.

Στο παραπάνω τρίπτυχο στηρίζεται και το νέο μνημόνιο. Όμως είναι ο ορισμός της βλακείας να πιστεύεις ότι εφαρμόζοντας την ίδια πολιτική, που τα πέντε προηγούμενα χρόνια παρήγαγε ύφεση, ανεργία και φτώχεια, τα αποτελέσματα θα είναι διαφορετικά (ανάπτυξη και ευημερία) επειδή τα μέτρα θα υλοποιούνται από μία «αριστερή» κυβέρνηση. Άλλωστε τα πρώτα μέτρα ήταν ενδεικτικά για το τι πρόκειται να επακολουθήσει: ο ΦΠΑ αυξήθηκε σε προϊόντα και υπηρεσίες πρώτης ανάγκης και όχι π.χ. σε προϊόντα και υπηρεσίες πολυτελείας, οι τράπεζες αναγορεύθηκαν σε προνομιακούς δανειστές σε βάρος του δημοσίου, των ασφαλιστικών ταμείων και των εργαζομένων και από τη νομοθετική υιοθέτηση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις τράπεζες αφαιρέθηκαν οι διατάξεις για τον σεβασμό των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, την τήρηση των υποχρεώσεων προς τα ασφαλιστικά ταμεία και την ανάγκη ουσιαστικής διαβούλευσης με τα σωματεία των εργαζομένων.

Η ρύθμιση για τους πλειστηριασμούς τεκμηριώνει την εκτίμηση για την αποτυχία του προγράμματος. Δεν υπάρχει προηγούμενο παράδειγμα βελτίωσης της διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων με τη διευκόλυνση των τραπεζών να προχωρούν σε πλειστηριασμούς των ενυπόθηκων ακινήτων σε μία αγορά που έχει καταρρεύσει. Αντίθετα, οι συνέπειες θα είναι αρνητικές για τις τράπεζες καθώς τα έσοδα από τους πλειστηριασμούς θα υπολείπονται σημαντικά των ενυπόθηκων αξιών που είναι εγγεγραμμένες στα χαρτοφυλάκιά τους με αποτέλεσμα οι ζημίες τους να αυξάνονται και να αναγκάζονται σε πρόσθετες προβλέψεις και επί των εξυπηρετούμενων δανείων.

Ιδιωτικοποιήσεις

Η αμφισβήτηση για την επιτυχία του νέου προγράμματος επεκτείνεται και στο νέο ταμείο για τις ιδιωτικοποιήσεις. Ακόμη και οπαδοί των ιδιωτικοποιήσεων εκτιμούν ότι ζητείται από την Ελλάδα να προχωρήσει σε ιδιωτικοποιήσεις «με το πιστόλι στον κρόταφο», αμφισβητούν την εκτίμηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων ενώ επισημαίνουν και τον κίνδυνο των εξευτελιστικών τιμών ενώ στηλιτεύουν και το γεγονός ότι το 75% των εσόδων θα κατευθυνθεί άμεσα ή έμμεσα στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Τα παραπάνω ερωτήματα είναι εύγλωττα. Πώς θα εκτιμηθεί η παρούσα αξία υποδομών (όπως ο σιδηρόδρομος και τα λιμάνια) που μπορούν να αξιοποιήσουν ευρωπαϊκούς πόρους για την ανάπτυξή τους αφού έχουν, ήδη, ενταχθεί στα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών; Πώς θα συμβάλλουν οι ιδιωτικοποιήσεις στην ανάπτυξη όταν, μέχρι τώρα, η ιδιωτικοποίηση κερδοφόρων δημόσιων επιχειρήσεων συνοδεύτηκε από κατάργηση χιλιάδων θέσεων εργασίας (π.χ. ΟΤΕ, ΟΠΑΠ) αλλά και από την εξαφάνισή τους από την αγορά (π.χ. Εμπορική Τράπεζα);

Συμπερασματικά, η Ελλάδα έχει ήδη υλοποιήσει μέτρα σκληρής λιτότητας, το ΑΕΠ έχει καταρρεύσει και έχει εισέλθει σε έναν κύκλο χρέους – αποπληθωρισμού. Στη θεωρία, το αντίδοτο είναι η αναθέρμανση της οικονομίας για να διαρραγεί αυτός ο κύκλος και να επανέλθει η οικονομία σε ρυθμούς ανάπτυξης. Αντί για την αναθέρμανση, το νέο μνημόνιο επιβάλλει τη λήψη και άλλων μέτρων λιτότητας και απορρύθμισης των αγορών. Για να μην υπάρχουν ψευδαισθήσεις, τα μέτρα που απαιτεί το ΔΝΤ για να συμμετάσχει στο νέο πρόγραμμα χρηματοδότησης (ώστε να εκπληρωθεί ο σχετικός όρος που προβλέπεται στο άρθρο 13 του καταστατικού του ΕΜΣ) είναι σαφή: Όχι κατάργηση των προηγούμενων αντεργατικών ρυθμίσεων για τον βασικό μισθό, τη διαιτησία, τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας και λήψη επιπλέον μέτρων για τις ομαδικές απολύσεις και την κήρυξη απεργιών. Ακόμη το ΔΝΤ ζητά την περαιτέρω μείωση των δημοσίων δαπανών όταν, σύμφωνα με την Eurostat, το 2014 μειώθηκαν κατά 10,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ (το μεγαλύτερο ποσοστό μείωσης στην Ε.Ε.-28).

Πέρα, όμως, από την αποτυχία ή επιτυχία του νέου προγράμματος, το πρόβλημα είναι η ίδια η δημοκρατία. Το ελληνικό Κοινοβούλιο δεν έχει καμία εξουσία να νομοθετεί χωρίς την έγκριση των δανειστών αλλά μόνο να εφαρμόζει τα θελήματά τους. Όπως έγραψε ο P. Mason: «Εάν η δημοκρατία δεν μπορεί να εκφράσει ψευδαισθήσεις και τρελές ελπίδες· εάν δεν μπορεί να εμπεριέχει αφηγήσεις συναισθημάτων και ιδανικών, πεθαίνει». Θα αφήσουμε τη δημοκρατία να πεθάνει στην πατρίδα μας;

 

*** Continue reading

Ψηλά το κεφάλι!

Ψηλά το κεφάλι!

      

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Η ένδοξη Ρώμη σε περίμενε τόσους αιώνες

Σε προφητείες έλεγε τον ερχομό σου

κι εσύ αφομοιώθηκες;

 

Μιχ. Κατσαρός, Κατά Σαδδουκαίων

Ένα ερώτημα βασανίζει τον ελληνικό λαό: ποια λάθη έγιναν και το όνειρο της αριστερής κυβέρνησης κινδυνεύει, σήμερα, να μετατραπεί στο χειρότερο εφιάλτη;

Η βασική αιτία που οδήγησε στο σημερινό εφιάλτη είναι η μονοσήμαντη ανάγνωση της ελληνικής κρίσης. Η πλειοψηφία των οικονομολόγων του ΣΥΡΙΖΑ υποστήριξαν ότι επρόκειτο για μια κρίση «υπερσυσσώρευσης» παραβλέποντας ότι: 1. Η κρίση του ελληνικού οικονομικού υποδείγματος είχε ξεκινήσει πριν από το 2009 και τα όποια ποσοστά μεγέθυνσης του ΑΕΠ, που καταγράφηκαν τη δεκαετία του 2000, οφείλονταν σε έναν άνευ ορίων δανεισμό, κυρίως των νοικοκυριών, που τροφοδότησε την άμεση ή έμμεση κατανάλωση και εκτόξευσε τα ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου καθώς «συνέπεσε» με την εντεινόμενη παραγωγική αποδιάρθρωση και 2. Η Γερμανία εκμεταλλεύεται την οικονομική κρίση για να διαμορφώσει μία γερμανική Ευρώπη με την επιβολή ενός νέου καταμερισμού εργασίας.

Η συνέπεια των παραπάνω ήταν να στηριχθεί το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ σε δύο βασικούς μύθους:

  1. Η έξοδος από την κρίση μπορεί να προκύψει αποκλειστικά από την υλοποίηση πολιτικών αναδιανομής και δεν απαιτείται ένα συνολικό αξιόπιστο σχέδιο ανασυγκρότησης της οικονομίας και της κοινωνίας. Σε αυτόν τον μύθο στηρίχθηκαν πολλές από τις προτάσεις του Τμήματος Οικονομικής Πολιτικής (π.χ. αφορολόγητο 12.000 ευρώ, κατάργηση ΕΝΦΙΑ, ατομικό αφορολόγητο 300.000 ευρώ για την ακίνητη περιουσία κ.ά.) αγνοώντας τις συνέπειες στα φορολογικά έσοδα. Ακόμη χειρότερα τα στελέχη του Τμήματος λοιδορούσαν όσους υποστήριζαν την αναγκαιότητα ενός συνολικού αξιόπιστου σχεδίου με κεντρικό πυλώνα το πρόγραμμα παραγωγικής ανασυγκρότησης και φρόντισαν, εκμεταλλευόμενοι τη θέση τους, να υπονομεύσουν τις συνεδριακές αποφάσεις.
  2. Η δογματική πεποίθηση ότι στην Ευρωζώνη κυριαρχούν η αλληλεγγύη και ο ορθός λόγος και έχει εξοβελιστεί, λόγω του κοινού νομίσματος, ο ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών-μελών. Αυτή η εκτίμηση συντηρούσε τη βεβαιότητα για την εξεύρεση λύσης και τη σύναψη «αμοιβαία επωφελούς» συμφωνίας που υπονόμευσε το αγωνιστικό φρόνημα του λαού και ακύρωσε την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων.

Η θρησκευτική προσήλωση στους δύο μύθους είχε και παράπλευρες συνέπειες. Μία κλειστή ομάδα επεξεργάστηκε το πρόγραμμα χωρίς οι κομματικές οργανώσεις και τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ να έχουν την παραμικρή δυνατότητα παρέμβασης, χωρίς να αξιοποιείται ο πλούτος των ιδεών και προτάσεων της κοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης ουδέποτε τέθηκε στη βάσανο των κομματικών οργανώσεων και της κοινωνίας ενώ ακραία έκφραση αυτής της απαξίωσης αποτέλεσε η ακύρωση του Διαρκούς Συνεδρίου, την παραμονή των εκλογών του Ιανουαρίου.

Η απαξίωση της αναγκαιότητας ύπαρξης ενός εναλλακτικού σχεδίου εκφράσθηκε και με τη μη υλοποίηση κρίσιμων μέτρων που περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ. Το βασικότερο λάθος αποτέλεσε η μη υλοποίηση της προγραμματικής εξαγγελίας για τον δημόσιο έλεγχο του τραπεζικού συστήματος. Ενώ από τον Μάρτιο είχε διατυπωθεί η απειλή για κλείσιμο των τραπεζών και συνεχιζόταν η ανεξέλεγκτη διαρροή καταθέσεων (σε πολλές περιπτώσεις με προτροπή των Διοικήσεων των τραπεζών) ουδεμία κίνηση έγινε για την εκπόνηση σχεδίου για την εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχει η ηλεκτρονική τραπεζική και το πλαστικό χρήμα ώστε να αντιμετωπισθεί η πιστωτική ασφυξία που επιβλήθηκε από την ΕΚΤ.

Το τρίτο (και χειρότερο) μνημόνιο είναι πλέον γεγονός. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι γεγονός είναι και το δημοψήφισμα στο οποίο ο ελληνικός λαός απέδειξε, για μια ακόμη φορά, ότι το αντιστασιακό φρόνημα είναι εγγεγραμμένο στη συνείδησή του. Το ερώτημα για το εάν χάθηκε μία μάχη ή ο πόλεμος θα απαντηθεί από τον ίδιο το λαό όταν συνδυάσει το αντιστασιακό φρόνημα που οδήγησε στο θριαμβευτικό «όχι» του δημοψηφίσματος με την πρόταση για την ανασυγκρότηση της οικονομίας και της κοινωνίας και την πολιτιστική αναγέννηση.

Ο αγώνας συνεχίζεται…

 

TTIP: Υποταγή στις πολυεθνικές

TTIP: Υποταγή στις πολυεθνικές

     

Όταν το πολυεθνικό κεφάλαιο εξισώνεται με το κυρίαρχο κράτος

Του Γιώργου Τοζίδη

 

Ο 9ος γύρος διαπραγματεύσεων μεταξύ Ε.Ε.-ΗΠΑ για τη σύναψη συμφωνίας σχετικά με τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (ή TTIP όπως είναι γνωστή από τα αρχικά των λέξεων Transatlantic Trade and Investment Partnership) θα διεξαχθεί στη Νέα Υόρκη, από τις 20 μέχρι τις 24 Απριλίου 2015. Ο κατάλογος των θεμάτων που θα συζητηθούν είναι ευρύς, καθώς οι διαπραγματευτικές ομάδες επείγονται να ολοκληρώσουν τις συζητήσεις τους πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου στις ΗΠΑ για την ανάδειξη νέου προέδρου.

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της κυβέρνησης των ΗΠΑ, που ξεκίνησαν το 2013 και συνεχίστηκαν ολόκληρη την προηγούμενη χρονιά, έχουν ως στόχο τη δημιουργία της μεγαλύτερης ενιαίας ελεύθερης ζώνης εμπορίου και επενδύσεων στον κόσμο, που μαζί με την αντίστοιχη εταιρική σχέση του Ειρηνικού (Trans-Pacific Partnership) θα καλύπτουν το 72,5% του παγκόσμιου εμπορίου και των παγκόσμιων επενδύσεων.

Η TTIP δεν είναι μία παραδοσιακή συμφωνία εμπορίου με στόχο τη μείωση των δασμολογικών επιβαρύνσεων των εισαγωγών μεταξύ των εμπορικών εταίρων. Άλλωστε, αφενός οι δασμοί μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ είναι εξαιρετικά χαμηλοί και αφετέρου το εμπόριο μεταξύ τους είναι διαρκώς αυξανόμενο (οι ΗΠΑ καταλαμβάνουν την πρώτη θέση μεταξύ των εμπορικών εταίρων της Ε.Ε. και αντίστοιχα η Ε.Ε. την πρώτη θέση μεταξύ των εμπορικών εταίρων των ΗΠΑ). Ο στόχος είναι, όπως ομολογούν αξιωματούχοι και των δύο πλευρών, να αρθούν οι μη δασμολογικές επιβαρύνσεις και ρυθμίσεις που περιορίζουν τη δυνατότητα κερδοφορίας των πολυεθνικών εταιριών. Μεταξύ αυτών των ρυθμίσεων περιλαμβάνονται εργασιακά δικαιώματα που αφορούν στην υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας, η ασφάλεια των τροφίμων (γενετικά μεταλλαγμένα προϊόντα, κοτόπουλα με χλωρίνη κ.ά.), η προστασία του περιβάλλοντος και των πνευματικών δικαιωμάτων και οι ρυθμίσεις του χρηματοπιστωτικού τομέα που θεσπίστηκαν προκειμένου να αποφευχθεί μία νέα κρίση ανάλογη αυτής του 2008.

Η σύναψη της νέας εταιρικής σχέσης Ε.Ε.-ΗΠΑ επιδιώκει, επίσης, την απορρύθμιση των δημοσίων αγαθών και το άνοιγμα των δημοσίων προμηθειών στις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Στόχος είναι να προκληθεί ένα νέο κύμα ιδιωτικοποιήσεων στους τομείς της Παιδείας και της Υγείας αλλά και να εκδιωχθούν από προμηθευτές του δημόσιου τομέα οι εγχώριες μικρομεσαίες παραγωγικές και κατασκευαστικές επιχειρήσεις.

Κορωνίδα των αλλαγών που επιδιώκει να επιφέρει η TTIP είναι η προστασία των «δικαιωμάτων» των επενδυτών οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να μηνύουν τις κυβερνήσεις για απώλεια κερδών, εάν αυτές υιοθετούν μέτρα που περιορίζουν την κερδοφορία τους (ακόμη και αν πρόκειται για ζητήματα προστασίας της υγείας, της ασφάλειας, του περιβάλλοντος κ.ά.). Με την επιδιωκόμενη θεσμοθέτηση του μηχανισμού επίλυσης διαφορών μεταξύ κράτους και επενδυτών, το πολυεθνικό κεφάλαιο εξισώνεται με το κυρίαρχο κράτος, με αποτέλεσμα να καταργούνται οι πιο βασικές αρχές της δημοκρατίας και της λαϊκής κυριαρχίας.

Για την αποτροπή υλοποίησης της TTIP έχουν δημιουργηθεί κινήματα αντίστασης σε περισσότερα από 20 ευρωπαϊκά κράτη, όπως επίσης και συμμαχίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Την 11η Οκτωβρίου 2014, πραγματοποιήθηκαν 450 κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας σε 24 κράτη στις οποίες συμμετείχαν δεκάδες χιλιάδες πολίτες και την 19η Δεκεμβρίου διοργανώθηκαν κινητοποιήσεις στην έδρα της Ε.Ε. στις Βρυξέλλες με αιτήματα τη διακοπή των διαπραγματεύσεων για την TTIP και την ανατροπή των προγραμμάτων λιτότητας.

Τα εργατικά κινήματα στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν επίσης εκφράσει την αντίθεσή τους στην TTIP, με τις εργατικές συνομοσπονδίες σε Ην. Βασίλειο, Γερμανία, Γαλλία, Αυστρία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Ισπανία και Σλοβενία να διαδηλώνουν την αντίθεσή τους στη συνέχεια των διαπραγματεύσεων. Έχουν, επίσης, διοργανωθεί συζητήσεις κριτικής της TTIP σε εθνικά Κοινοβούλια σε αρκετά κράτη-μέλη της Ε.Ε. ενώ αρκετές περιφερειακές και δημοτικές αρχές έχουν ανακηρύξει τις περιοχές τους ως «TTIP-ελεύθερες ζώνες» σε χώρες όπως η Γαλλία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Αυστρία κα το Ην. Βασίλειο.

Δυστυχώς στην Ελλάδα το επίσημο συνδικαλιστικό κίνημα (ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ) είναι εκκωφαντικά απόν, ενώ δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία συζήτηση (ούτε καν σε ενημερωτικό επίπεδο) στο Κοινοβούλιο.

Η αποτροπή της TTIP θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα για την κυβέρνηση κοινωνικής σωτηρίας, ενώ και ο ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλία ενημέρωσης και κινητοποίησης της ελληνικής κοινωνίας.

(Δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 20.04.2015)

Τράπεζες: O «διάβολος» και οι «λεπτομέρειες»…

Του Γιώργου Τοζίδη
Τράπεζες: O «διάβολος» και οι «λεπτομέρειες»…

     

Ο αγώνας της κυβέρνησης κοινωνικής σωτηρίας για την ανάσχεση της ανθρωπιστικής καταστροφής και την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας θα είναι δύσκολος και είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν και οπισθοχωρήσεις και συμβιβασμοί. Αρκεί οι όποιοι συμβιβασμοί γίνουν να μην υπονομεύσουν τον τελικό στόχο…

 

Ο «διάβολος»

Οι διαπραγματεύσεις του αντιπροέδρου της Κυβέρνησης με τους μετόχους και τις Διοικήσεις των συστημικών τραπεζών δημιουργούν ερωτηματικά ως προς την αναγκαιότητα και τη χρησιμότητά τους διότι:

1. Η ανακεφαλαιοποίηση των τεσσάρων συστημικών τραπεζών χαρακτηρίσθηκε -και ήταν- σκάνδαλο, καθώς ενώ οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν με κεφάλαια που το Ελληνικό Δημόσιο δανείσθηκε, οι Διοικήσεις των τραπεζών, που ήταν υπεύθυνες αφενός για την κακοδιαχείριση των τραπεζών και αφετέρου για τον εκμαυλισμό των δανειοληπτών, παρέμειναν ανεξέλεγκτες.

2. Αντίθετα με τις Διοικήσεις, οι παλαιοί μέτοχοι των τραπεζών υπέστησαν σημαντική απομείωση της αξίας των μετοχών τους όπως αποδεικνύεται από την απαξίωση της αξίας τους λόγω της οικονομικής κρίσης, ενώ και η διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης επέτεινε αυτήν την απαξίωση. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά την ανακεφαλαιοποίηση τα ποσοστά του ΤΧΣ ανέρχονταν στην Εθνική σε 84,6%, στην Alpha σε 83,7%, στην Πειραιώς σε 80,9% και στην Eurobank σε 93,8%.

3. Οι νέοι μέτοχοι με τους οποίους συναντήθηκε ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης είναι τα κερδοσκοπικά κεφάλαια που τοποθετήθηκαν σε ΕΤΕ και Eurobank συμμετέχοντας στις σκανδαλώδεις αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου που έγιναν σε τιμές σημαντικά μικρότερες αυτών της ανακεφαλαιοποίησης και είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση του ποσοστού του ΤΧΣ σε αυτές τις τράπεζες.

4. Ιδιαίτερα αλγεινή εντύπωση προκλήθηκε από τη συνάντηση με τον πρόεδρο της Τρ. Πειραιώς που «επωφελήθηκε» (βλέπε π.χ. απορρόφηση ΑΤΕ) από την ανακεφαλαιοποίηση και τη συγκέντρωση του τραπεζικού κεφαλαίου για να μετατρέψει την τράπεζα που, σύμφωνα με τους αρχικούς ελέγχους αντοχής, παρουσίαζε τα μεγαλύτερα προβλήματα φερεγγυότητας, στη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας.

 

Οι «λεπτομέρειες»…

1. Πολλή «σκόνη» σηκώνεται επίσης αυτές τις μέρες με πρόφαση τον υποχρεωτικό δανεισμό των τραπεζών από τον Μηχανισμό Έκτακτης Ρευστότητας (ΕLA) της Τράπεζας της Ελλάδος. Οι αναλυτές εστιάζουν στο ακριβότερο επιτόκιο δανεισμού (1,55% έναντι 0,05%) αποκρύπτοντας το γεγονός ότι το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο του συνόλου των δανείων είναι 5,23% (δηλαδή σημαντικά υψηλότερο από το κόστος 1,55%) και το περιθώριο επιτοκίου (μέσο επιτόκιο δανεισμού μείον μέσο επιτόκιο καταθέσεων) είναι επίσης σημαντικά υψηλότερο (3,95%).

2. Ανάλογη «φασαρία» γίνεται και με τις τιμές και αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων (όσο μειώνεται η τιμή ενός ομολόγου τόσο αυξάνεται η απόδοσή του). Όμως ουδείς ασχολείται με το συνολικό ύψος των συναλλαγών που γίνονται στη δευτερογενή αγορά ομολόγων και επηρεάζει τα παραπάνω μεγέθη. Το σύνολο των ελληνικών ομολόγων, που διαπραγματεύονται στη δευτερογενή αγορά, ανέρχεται σε περίπου 64 δισ. ευρώ (στοιχεία Σεπτ. 2014). Τον Δεκέμβριο 2014 οι συναλλαγές ανήλθαν σε 372 εκατ. (0,6% του συνόλου) ενώ τον Ιανουάριο 2015 σε 521 εκατ. ευρώ (0,8% του συνόλου). Πρόκειται για ελάχιστο ύψος συναλλαγών που παραπέμπει ευθέως σε άσκηση υποτιμητικής κερδοσκοπίας με αλλότριους στόχους και όχι σε κινήσεις πανικού επενδυτών που ανησυχούν για την ασφάλεια των επενδύσεών τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι τη μεγαλύτερη απόδοση καταγράφουν τα ομόλογα τριετούς διάρκειας, τα οποία έχουν στην κατοχή τους τα κερδοσκοπικά κεφάλαια που επένδυσαν στην περιβόητη έξοδο στις αγορές της μνημονιακής κυβέρνησης.

3. Ενώ η ανάγκη ενίσχυσης των ασφαλιστικών ταμείων δεν αμφισβητείται, «μεγάλη αναταραχή» προκαλείται από την πιθανή επιβολή ειδικού φόρου 0,1% στις τραπεζικές συναλλαγές. Σε αυτήν την περίπτωση η υποκρισία ξεπέρασε κάθε όριο. Υπενθυμίζεται, λοιπόν, ότι μέχρι το 2001, όλες οι τραπεζικές συναλλαγές (πλην καταθέσεων-αναλήψεων) επιβαρύνονταν με τον Ειδικό Φόρο Τραπεζικών Εργασιών (ΕΦΤΕ) που ήταν 0,3%. Η κατάργησή του ήταν ένα ακόμη «δωράκι διευκόλυνσης» των τραπεζικών συναλλαγών σε βάρος των δημοσίων εσόδων και, μάλιστα, σε μια περίοδο που οι ελληνικές τράπεζες ήταν πρωταθλήτριες στην κερδοφορία στην Ευρώπη.

 

«Διάβολος» και «λεπτομέρειες» συναντώνται στην ανάγκη δημοσίου ελέγχου των συστημικών τραπεζών, προκειμένου να αντιμετωπισθούν η κερδοσκοπία και η έλλειψη ρευστότητας στην αγορά αλλά και να ικανοποιηθεί το αίσθημα δικαίου της ελληνικής κοινωνίας.

 

Eίναι η πολιτική ηλίθια!

Του Γιώργου Τοζίδη

     

Η μεγάλη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές της προηγούμενης Κυριακής «συνέπεσε» με τη δημοσίευση άρθρων και αναλύσεων γνωστών οικονομολόγων. Η νέα πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα συνδέεται άμεσα με την οικονομική στασιμότητα που τείνει να επικρατήσει στην παγκόσμια οικονομία. Στα πλαίσια του σημερινού ερανίσματος παρουσιάζονται συνοπτικά οι απόψεις των J. Stiglitz, G. Friedman και P. Krugman.

1. Στο άρθρο του με τον εύγλωττο τίτλο Οι Πολιτικές της Οικονομικής Ηλιθιότητας που αναρτήθηκε στον ιστότοπο Project Syndicate, ο J. Stiglitz επισημαίνει ότι:

«Η σχεδόν παγκόσμια στασιμότητα που καταγράφηκε το 2014 είναι έργο ανθρώπου. Είναι το αποτέλεσμα κυβερνήσεων και πολιτικών σε αρκετές μεγάλες οικονομίες-κυβερνήσεων και πολιτικών που “εξόρισαν” τη ζήτηση. Εάν δεν υπάρχει ζήτηση, δεν υπάρχουν επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας.

»Πουθενά δεν είναι σαφέστερη η παραπάνω διαπίστωση από την Ευρωζώνη, η οποία έχει υιοθετήσει επίσημα την πολιτική της λιτότητας – περικοπές στις δημόσιες δαπάνες που αυξάνουν τις αδυναμίες των ιδιωτικών δαπανών. Το πρόβλημα είναι ότι τα χαμηλά επιτόκια δεν κινητοποιούν τις επιχειρήσεις να επενδύσουν εάν δεν υπάρχει ζήτηση για τα προϊόντα τους. Ούτε εμπνέουν τους ιδιώτες να δανειστούν για να καταναλώσουν, εάν αγωνιούν για το μέλλον τους. Αυτό που κάνει η νομισματική πολιτική είναι να δημιουργεί φούσκες στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. Μπορεί ακόμη να αυξήσει την τιμή των κρατικών ομολόγων στην Ευρώπη, προλαβαίνοντας μία κρίση δημόσιου χρέους. Αλλά η πιθανότητα να αποκατασταθεί η παγκόσμια ευημερία χαλαρώνοντας τις νομισματικές πολιτικές είναι μηδενική. Η ζήτηση είναι ό,τι χρειάζεται περισσότερο ο κόσμος. Ο ιδιωτικός τομέας δεν θα την προσφέρει. Αλλά η δημοσιονομική πολιτική μπορεί. Έχουμε άφθονες επιλογές δημοσίων επενδύσεων που θα απέφεραν υψηλές αποδόσεις -πολύ υψηλότερες από το πραγματικό κόστος του κεφαλαίου- και αυτές θα ενίσχυαν τους δημόσιους προϋπολογισμούς των κρατών που θα τις αναλάμβαναν».

2. Ο G. Friedman είναι διευθυντής της δεξαμενής σκέψης Stratfor. Στις 27/1 ανήρτησε άρθρο με τον τίτλο Οι Νέοι Οδηγοί της Ευρωπαϊκής Γεωπολιτικής όπου, μεταξύ άλλων, αναφέρει: «…Οπότε το πρόβλημα δεν είναι το ευρώ. Αντίθετα, το πρώτο πρόβλημα είναι οι επιπτώσεις μιας ελεγχόμενης ή ανεξέλεγκτης αθέτησης πληρωμών στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα και πώς θα τις χειριστεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που δεσμεύεται να μην επιβαρύνει τη Γερμανία με τα χρέη των υπόλοιπων κρατών. Το δεύτερο, και πιο σπουδαίο, πρόβλημα είναι τώρα το μέλλον της ζώνης ελεύθερου εμπορίου. Το να έχεις ανοικτά σύνορα έμοιαζε καλή ιδέα κατά τη διάρκεια των χρόνων ευημερίας, αλλά ο φόβος των Ισλαμιστών τρομοκρατών και ο φόβος των Ιταλών που ανταγωνίζονται Βούλγαρους για θέσεις εργασίας που σπανίζουν, κάνουν ολοένα και λιγότερο πιθανή τη συνέχιση ύπαρξης των ανοικτών συνόρων. Και εάν τα έθνη μπορούν να σηκώσουν τείχη για τους ανθρώπους, τότε γιατί να μην σηκώσουν τείχη για να προστατεύσουν τι δικές τους βιομηχανίες και θέσεις εργασίας;»

3. Ο P. Krugman σε άρθρο του στους N.Y.Times αναφερόμενος στο ελληνικό ζήτημα σημειώνει: «Εάν η Ελλάδα υλοποιούσε ολοκληρωτικά τους προηγούμενους όρους (σημ. για την επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων) για τα επόμενα πέντε χρόνια, αυτό θα σήμαινε μεταφορά πόρων αντίστοιχων με το 20% του ετήσιου ΑΕΠ. Για τους δανειστές της είναι ένα ασήμαντο ποσό. Όμως, για τους Έλληνες, είναι κρίσιμο· η διαφορά, για την ελληνική οικονομία και την ευημερία των πολιτών της, είναι τεράστια μεταξύ ενός πρωτογενούς πλεονάσματος 4,5% του ΑΕΠ και, ας πούμε, 1,5% του ΑΕΠ.

»…Αυτή τη στιγμή η Γερμανία συμπεριφέρεται ως εάν να επρόκειτο να ακολουθήσει τη στρατηγική του M. Corleone. Αλλά πιστεύουμε, πραγματικά, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρόκειται ή μπορεί να διαπραγματευθεί με την ουρά στα σκέλια αμέσως μετά την τεράστια εκλογική νίκη του; Θέλετε να στοιχηματίσετε σε αυτό;

»Oι διαμορφωτές της ευρωπαϊκής πολιτικής δεν είναι ηλίθιοι. Αλλά, πράγματι, λένε ηλίθια πράγματα, συζητώντας, ακόμη, για επεκτατική λιτότητα, προσεγγίζοντας, ακόμη, το χρέος αποκλειστικά ως ζήτημα ηθικής. Μπορούν και θέλουν να είναι ρεαλιστές, αποδεχόμενοι ότι δεν μπορείς να βγάλεις αίμα από μία πέτρα -σε οποιοδήποτε ποσοστό ούτε σε ποσοστό 4,5% του ΑΕΠ- ώστε να αποτρέψουν την πορεία προς την καταστροφή;».

 

 

«Είναι νωρίς να χαρούμε»

    

Του Γιώργου Τοζίδη

Στον πρόλογο του βιβλίου του Αναφορά στον Γκρέκο ο Ν. Καζαντζάκης απευθύνεται στον «παππού» του, τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο «Ελ Γκρέκο»:

«- Παππού αγαπημένε, είπα, δωσ’ μου μιαν προσταγή.

»Χαμογέλασε, απίθωσε το χέρι απάνω στο κεφάλι μου· δεν ήταν χέρι, ήταν πολύχρωμη φωτιά· ως τις ρίζες του μυαλού μου περεχύθηκε η φλόγα.

»- Φτάσε όπου μπορείς, παιδί μου…

»Η φωνή του βαθιά σκοτεινή, σα να ’βγαινε από το βαθύ λαρύγγι της γης.

»Έφτασε ώς τις ρίζες του μυαλού μου η φωνή του, μα η καρδιά μου δεν τινάχτηκε.

»- Παππού, φώναξα τώρα πιο δυνατά, δώσ’ μου μιαν πιο δύσκολη, πιο κρητικιά προσταγή.

»Κι ολομεμιάς, ώς να το πω, μια φλόγα σούριξε ξεσκίζοντας τον αέρα, αφανίστηκε από τα μάτια μου ο αδάμαστος πρόγονος με τις περιπλεμένες θυμαρόριζες στα μαλλιά του κι απόμεινε στην κορφή του Σινά μια φωνή όρθια, γεμάτη προσταγή, κι ο αέρας έτρεμε:

»-Φτάσε όπου δεν μπορείς!».

Αυτήν την προσταγή θα δώσει και στον ΣΥΡΙΖΑ, την Κυριακή, ο ελληνικός λαός. Στον ΣΥΡΙΖΑ, που παρά τα λάθη και τις αδυναμίες του, είναι ο πολιτικός οργανισμός στον οποίο ακουμπά τις ελπίδες και τις προσδοκίες της η ελληνική κοινωνία. Ακόμη και χωρίς να έχει ολοκληρώσει το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης που παραμένει με το «κεφάλι κάτω και τα πόδια επάνω» χωρίς το πρόγραμμα παραγωγικής ανασυγκρότησης. Ακόμη κι αν απουσιάζουν ουσιαστικές αναφορές για την αντιπαράθεση με τη νεοθωμανική Τουρκία στην Κύπρο, το Αιγαίο και τη Θράκη. Έστω και χωρίς να έχει επιτύχει στη δημιουργία του κόμματος μελών που οραματίστηκε και έχει ανάγκη η ελληνική κοινωνία, με συνέπεια να συμμετέχουν στα ψηφοδέλτιά του υποψήφιοι που δεν γίνονται αποδεκτοί από τη συντριπτική πλειοψηφία των μελών του (με κορυφαίο παράδειγμα την υποψηφιότητα Τρεμόπουλου).

Εβδομήντα χρόνια μετά την Κατοχή και πάλι η ελληνική Αριστερά καλείται να ανοικοδομήσει τη χώρα από τα ερείπια που αφήνουν πίσω τους οι ξένοι αποικιοκράτες και οι ντόπιοι συνεργοί τους και να υλοποιήσει ένα εναλλακτικό υπόδειγμα ανάπτυξης. Οι ομοιότητες με τη μετακατοχική περίοδο είναι πολλές. Έγραφε τότε ο Δ. Μπάτσης:

«Η βασική αιτία είναι πως οι κυρίαρχες τάξεις εξακολουθούν την προπολεμική τους τακτική, την τακτική της “αντίστασης” στις παραγωγικές επενδύσεις και τα ζητούν όλα από το ξένο κεφάλαιο. Θυσιάζουν σε αντάλλαγμα και την εθνική ανεξαρτησία και τις ίδιες τις πλουτοφόρες πηγές της χώρας. Εξακολουθούν τον παρασιτισμό, το μεταπρατισμό και το δρόμο των μονοπωλιακών προνομίων. Η παραγωγική ανάπτυξη γίνεται με το ρυθμό που τους εξασφαλίζει την απόλαυση των κερδών και των προνομίων. Η βασική παραγωγική δύναμη, ο εργαζόμενος λαός, καταδυναστεύεται και το χαμηλό βιοτικό επίπεδο, η χαμηλή αγοραστική δύναμη γίνεται παράγοντας ανασταλτικός για την οικονομική ανάπτυξη».

Το σχέδιο και οι προτάσεις ανοικοδόμησης της Ελλάδας, που διατύπωσε η Αριστερά την περίοδο μετά την Κατοχή, δεν υλοποιήθηκαν ποτέ αφού «δολοφονήθηκαν» από την αντεπανάσταση των δωσίλογων και τα όπλα του βρετανικού και του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Σήμερα, η ελληνική Αριστερά βρίσκεται απέναντι στις ίδιες προκλήσεις. Καλείται να βρει το νήμα που συνδέει τα Αμπελάκια, τη Σάμο και τα Ψαρά του 18ου και 19ου αιώνα, τα συνεταιριστικά εγχειρήματα και τις δομές αλληλεγγύης της Κατοχής με την Ανάβρα, τους νέους παραγωγικούς συνεταιρισμούς και τις δομές αλληλεγγύης του 21ου αιώνα. Το δίλημμα έχει τεθεί:

Ελλάδα, χώρα-διαμετακομιστικός κόμβος προϊόντων και ενεργειακών πόρων, τουριστικό θέρετρο και πολυτελές γηροκομείο των Βορειοευρωπαίων με ξεπουλημένο το δημόσιο πλούτο ή Ελλάδα αυτοδύναμη, χώρα στηριγμένη σε μια συνεταιριστική οικονομία που καλύπτει τις βασικές ανάγκες των κατοίκων της, προστατεύει το περιβάλλον, αναδεικνύει την πολιτιστική κληρονομιά και δημιουργεί θέσεις σταθερής και αξιοπρεπούς εργασίας ώστε να αναστραφεί η φυγή της ελληνικής νεολαίας.

Η υλοποίηση αυτού του ανταγωνιστικού οράματος δεν μπορεί να γίνει με τα υλικά και τις συνήθειες του παρελθόντος. Ο Β. Μαγιακόφσκι (Είναι νωρίς να χαρούμε) μας προστάζει:

«Τι είναι αυτά!/ Το σακάκι ν’ αλλάξουμε απ΄ έξω/

δε φτάνει σύντροφοι, δε φτάνει!/Αναποδογυρίστε τα μέσα σας έξω!».

Ο πραγματικός αγώνας ξεκινά την επόμενη μέρα των εκλογών.

Καλό βόλι!

 

«Συν Αθηνά και χείρα κίνει…»

«Συν Αθηνά και χείρα κίνει…»

Του Γιώργου Τοζίδη     

Οι τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις «υποχρεώνουν» τη στήλη να προσαρμόσει τη θεματολογία της προκειμένου να συμβάλει στην ανάλυση της συγκυρίας, αντλώντας ερανίσματα από διεθνείς αναλύσεις και αναφορές, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται, για μια ακόμη φορά, στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος. Ο συνωστισμός ξένων ειδησεογραφικών πρακτορείων έξω από τη Βουλή το βράδυ της πρώτης ψηφοφορίας (17/12) δείχνει τη μεγάλη σημασία που έχουν οι εξελίξεις στη χώρα μας και διαψεύδουν όσους, με πρώτη την ελληνική κυβέρνηση, έσπευσαν να εκτιμήσουν ότι η Ευρωζώνη, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι αγορές είναι έτοιμες να αντιμετωπίσουν την πρόκληση μιας κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.

Άλλωστε, είχε προηγηθεί η πτώση κατά 13% του Χρηματιστηρίου της Αθήνας, η μεγαλύτερη ημερήσια πτώση από τον Δεκέμβρη του 1987 και η αύξηση της απόδοσης των ελληνικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά με το τριετές ομόλογο να κλείνει την εβδομάδα με απόδοση υψηλότερη από αυτή του 10ετούς. Σύμφωνα με τον Mark Gilbert, αρθρογράφο του Bloomberg, «η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων είναι ένα ανησυχητικό σημάδι ότι η χώρα που ξεκίνησε την κρίση του ευρώ εξαιτίας της υπέρβασης του δημοσιονομικού ελλείμματος μπορεί να απειλήσει και πάλι το κοινό νόμισμα».

Όμως, η ελληνική κρίση συμβαδίζει με την επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών σε πολλά σημεία του πλανήτη. Όπως επισημαίνει το Bloomberg, την ίδια ημέρα που ο Σαμαράς ανακοίνωνε την επίσπευση της προεδρικής εκλογής:

1. Τα στοιχεία Νοεμβρίου για το διεθνές εμπόριο της Κίνας έδειξαν πτώση των εισαγωγών κατά 6,7%, επαναφέροντας τους φόβους για μείωση των ρυθμών ανάπτυξης της κινέζικης οικονομίας.

2. Η ύφεση της οικονομίας της Ιαπωνίας ήταν βαθύτερη από ό,τι εκτιμούσαν οι αναλυτές. Η εταιρία Fitch βρήκε την ευκαιρία να υποβαθμίσει τη χώρα με την ένδειξη «αρνητική προοπτική», κάνοντας αναφορά στο υψηλό και ανερχόμενο δημόσιο χρέος της και στην απουσία σχεδίου για τη διαχείρισή του.

3. Η συνεχιζόμενη πτώση των τιμών του πετρελαίου δημιουργεί πλέον προβλήματα στις χρηματιστηριακές αγορές, υποχρεώνει σε εγκατάλειψη των επενδυτικών σχεδίων για την εκμετάλλευση νέων κοιτασμάτων (ακόμη και των σχιστολιθικών) ενώ δημιουργεί προβλήματα στις περισσότερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες.

Στα παραπάνω θα πρέπει να προστεθεί η στασιμότητα και ο αποπληθωρισμός στην Ε.Ε., τα προβλήματα με τη Γαλλία, την Ιταλία και το Βέλγιο, η απομάκρυνση της Βρετανίας από την Ε.Ε., τα προβλήματα διαφθοράς σε Ισπανία και Πορτογαλία αλλά και η γενικότερη ενίσχυση των ευρωσκεπτικιστών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του Charles Robertson, επικεφαλής οικονομολόγου του Renaissance Capital, στους Financial Times: «Η Ελλάδα στις επόμενες έξι εβδομάδες ίσως αποδειχθεί περισσότερο σπουδαία για τις παγκόσμιες αγορές από ό,τι ήταν η διένεξη Ρωσίας-Ουκρανίας το 2014. Μία πιθανή εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ ίσως αναγκάσει την Ευρωζώνη να επιλέξει μεταξύ μίας δημοσιονομικής ένωσης (που θα σήμαινε μία απομείωση χρέους για την Ελλάδα) ή την πρώτη έξοδο χώρας από το ευρώ».

Η ελληνική κρίση απασχόλησε και τη δεξαμενή σκέψης Stratfor: «Ανεξάρτητα από το αν η Ελλάδα καταφέρει να αποφύγει τις πρόωρες εκλογές και αποκτήσει την προληπτική γραμμή πίστωσης, το χρέος θα παραμείνει το πρόβλημα-κλειδί για το έθνος της Μεσογείου… Οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση (προκύψει από τις εκλογές) θα πρέπει να αποφασίσει για το εάν θα ακολουθήσει τις συστάσεις της τρόικας, ή να πιέσει για μια ελαφρύτερη δημοσιονομική πολιτική (και να δημιουργήσει τριβές με την Ε.Ε. και την αβεβαιότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών). Ακόμη και αν η ελληνική κυβέρνηση εξασφαλίσει τις επιπλέον ψήφους που χρειάζεται για να εκλέξει Πρόεδρο και να αποφύγει τις πρόωρες εκλογές το 2015, η προοπτική μιας αναδιαπραγμάτευσης του ελληνικού χρέους δεν θα εξαφανιστεί και θα συνεχίσει να δημιουργεί αβεβαιότητα σε όλη την Ευρωζώνη».

Το παγκόσμιο ενδιαφέρον για την ελληνική κρίση δείχνει και τους βαθμούς ελευθερίας που θα έχει μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ στις διαπραγματεύσεις της με την Ε.Ε. Απαραίτητη προϋπόθεση εξακολουθούν να είναι η ύπαρξη ενός συνολικού σχεδίου για την έξοδο από την κρίση και, κυρίως, η κινητοποίηση του λαϊκού παράγοντα.