O γεωπολιτικός ρόλος του πετρελαίου

O γεωπολιτικός ρόλος του πετρελαίου

       

Του Γιώργου Τοζίδη

Τον Σεπτέμβρη του 2015, όταν η τιμή του πετρελαίου ήταν 50 δολάρια το βαρέλι, έχοντας καταγράψει ήδη μία μεγάλη πτώση από τα 110 δολάρια που βρισκόταν το 2014, η Goldman Sachs (G.S.), προέβλεψε ότι η τιμή θα προσέγγιζε τα 20 δολάρια κατά το 2016. Σήμερα, μόλις τέσσερις μήνες μετά, η τιμή του πετρελαίου βρίσκεται κάτω από το όριο των 30 δολαρίων το βαρέλι, οι τάσεις είναι πτωτικές και η πρόβλεψη της G.S. φαίνεται να επαληθεύεται. Όμως η πραγματικότητα δεν είναι τόσο απλή…

Η G.S. ποτέ δεν προβλέπει, απλά θέτει στόχους και διαμορφώνει τιμές στην αγορά. Είναι γνωστό ότι τα συμβόλαια πραγματικών αγοραπωλησιών πετρελαίου αναλογούν μόλις στο 2% της αγοράς και το υπόλοιπο ποσοστό αφορά σε προθεσμιακά συμβόλαια, παράγωγα και λοιπά χρηματοπιστωτικά προϊόντα που έχουν επινοήσει οι διεθνείς κερδοσκόποι για να διαμορφώνουν τις τιμές των πρώτων υλών, όχι με βάση τη μελλοντική προσφορά και ζήτηση αλλά τις «προσδοκίες» που η διαμόρφωσή τους εξαρτάται, κυρίως, από τις γεωπολιτικές επιδιώξεις των ΗΠΑ. Άλλωστε, είναι οι μεγάλες αμερικανικές τράπεζες που ελέγχουν αυτά τα «όπλα μαζικής καταστροφής». Άρα, η πρόβλεψη της G.S. για την τιμή του πετρελαίου ήταν ουσιαστικά ο στόχος που έθετε για να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρόσφατη πτώση των τιμών του έχει επηρεάσει αρνητικά τους βασικούς ανταγωνιστές των ΗΠΑ. Ρωσία, Βραζιλία, Βενεζουέλα, Ιράν (ο κατάλογος είναι μακρύς) ακόμη και η Σαουδική Αραβία, αντιμετωπίζουν μία δημοσιονομική κρίση με κοινωνικές προεκτάσεις που οφείλεται στην πτώση της τιμής του πετρελαίου ενώ οι επιπτώσεις είναι αρνητικές ακόμη και σε καταναλώτριες χώρες όπως είναι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Πιο συγκεκριμένα:

1. Ο Προϋπολογισμός της Ρωσίας στηρίζεται, σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50%, στα έσοδα από την πώληση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Καθώς τα έσοδα του Προϋπολογισμού είχαν εκτιμηθεί με την τιμή στα 50 δολάρια, το έλλειμμα είναι μεγάλο. Περικοπές στους τομείς της Άμυνας και της ασφάλειας δεν μπορούν να γίνουν λόγω της έντασης στις σχέσεις Ρωσίας και Δύσης (Ουκρανία, Συρία) ενώ περικοπές κοινωνικών παροχών δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν λόγω των βουλευτικών εκλογών του Σεπτεμβρίου.

2. Παρ’ όλο που μετά τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, το Ιράν επανέρχεται στην πετρελαϊκή αγορά, η πτώση της τιμής του πετρελαίου θα δυσχεράνει την αποκατάσταση των ζημιών που έχουν προκληθεί στη χώρα από το εμπάργκο που της είχε επιβληθεί. Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί πώς θα επηρεάσει το αποτέλεσμα των εκλογών του Φεβρουαρίου η απογοήτευση των προσδοκιών των Ιρανών πολιτών.

3. Η Σαουδική Αραβία έχει πληγεί και αυτή από την πτώση της τιμής του πετρελαίου. Το 2015 καταγράφηκε δημοσιονομικό έλλειμμα 10,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων και η εκτίμηση για τη φετινή χρονιά είναι ότι το έλλειμμα θα είναι πολλαπλάσιο. Στόχος των ΗΠΑ είναι η αναγκαστική διακοπή της οικονομικής βοήθειας που η χώρα παρέχει στους Ισλαμιστές τρομοκράτες αλλά και η ιδιωτικοποίηση της Aramco που είναι ο πετρελαιοπαραγωγός γίγαντας της χώρας.

4. Με δεδομένο ότι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. είναι καταναλωτές πετρελαίου, η πτώση της τιμής του πετρελαίου θα έπρεπε να έχει θετικές επιπτώσεις στην οικονομία τους. Όμως, αυτή η πτώση ενισχύει την κρίση αποπληθωρισμού στην οποία βρίσκεται η Ε.Ε. με τελικό αποτέλεσμα να μην πραγματοποιούνται οι παραγωγικές επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη συνολική έξοδο της Ε.Ε. από την κρίση.

Η πολυπλοκότητα της παγκόσμιας κρίσης κάνει επισφαλή κάθε εκτίμηση για την έκβασή της. Εκτός εάν οι λαοί πάρουν την υπόθεση στα χέρια τους…

 

Advertisements

To «μεγάλο παιχνίδι» στον 21ο αιώνα

To «μεγάλο παιχνίδι» στον 21ο αιώνα

Του Γιώργου Τοζίδη

     

Η συνεχιζόμενη πτώση στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζει τα δημόσια οικονομικά στις περισσότερες χώρες του πλανήτη αλλά και τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Από τα μέσα Ιουνίου η τιμή του πετρελαίου Brent έχει μειωθεί κατά 25% (από το υψηλό των 115 δολαρίων το βαρέλι σε περίπου 80 δολάρια τον τρέχοντα μήνα) και οι προβλέψεις των ειδικών είναι ότι οι τιμές θα παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2015. Ποιοι είναι οι παράγοντες που έχουν συμβάλλει στην πτώση της τιμής του πετρελαίου;

1. Η παγκόσμια παραγωγή έχει εκτοξευθεί τους τελευταίους μήνες. Οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει την παραγωγή τους στα εννέα εκατομμύρια βαρέλια (αυξημένη κατά τρία εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε σύγκριση με το 2011). Η παραγωγή της Λιβύης αυξήθηκε από 200.000 σε 900.000 βαρέλια την ημέρα. Η Σαουδική Αραβία, η Νιγηρία και το Ιράκ έχουν επίσης αυξήσει την παραγωγή τους τους τελευταίους μήνες και συνολικά η παραγωγή των κρατών-μελών του ΟΠΕΚ βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο της τελευταίας διετίας.

2. Η ζήτηση για πετρέλαιο παρουσιάζει σημαντική κάμψη που οφείλεται στη χρήση εναλλακτικών μέσων κάλυψης των ενεργειακών αναγκών (υβριδικά οχήματα, φυσικό αέριο, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας), στη στασιμότητα των οικονομιών της Ε.Ε. και της Ιαπωνίας και στην επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης των αναπτυσσόμενων οικονομιών και ιδιαίτερα της Κίνας και της Ινδίας.

Παρά τα παραπάνω στοιχεία (στα οποία θα πρέπει να προστεθεί και η ενίσχυση του δολαρίου) που «εξηγούν» την πτώση της τιμής του πετρελαίου, τα ερωτηματικά παραμένουν: Οι συγκρούσεις στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική και ο επερχόμενος χειμώνας, που προβλέπεται να είναι ο πιο βαρύς της τελευταίας δεκαετίας, θα είχαν, τα προηγούμενα χρόνια, εκτινάξει τις τιμές. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κράτη της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής που πραγματοποιούν το 1/3 των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, σπαράσσονται, ταυτόχρονα, από συγκρούσεις λόγω της δράσης των ακραίων ισλαμιστών.

Ένα επιπλέον στοιχείο που θα πρέπει να συνεκτιμηθεί είναι ότι στις σημερινές τιμές μόνο δύο πετρελαιοπαραγωγές χώρες καλύπτουν τις δημόσιες δαπάνες τους (Κατάρ και Κουβέιτ) όταν για τη Σαουδική Αραβία η αντίστοιχη τιμή ανέρχεται στα 92 δολάρια, για τη Βενεζουέλα στα 117 δολάρια και για το Ιράν στα 136 δολάρια.

Ίσως η εικόνα γίνει λίγο πιο ξεκάθαρη αν εξετασθούν οι συνέπειες για ορισμένες από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες που βρίσκονται σε «σύγκρουση» με τη Δύση και τους συμμάχους της στην περιοχή:

1. Η πτώση της τιμής του πετρελαίου έχει ισχυρές αρνητικές συνέπειες για τη Ρωσία. Τα έσοδα από τον ενεργειακό τομέα καλύπτουν το 50% των δαπανών του προϋπολογισμού και αντιστοιχούν στο 25% του ρωσικού ΑΕΠ. Τα έσοδα από το πετρέλαιο αντιστοιχούν στο 80% των συνολικών εσόδων του ενεργειακού τομέα, οπότε η τιμή του πετρελαίου είναι σημαντικός παράγοντας για τη δημοσιονομική σταθερότητα της ρωσικής οικονομίας. Ανάλογα προβλήματα με τη ρωσική οικονομία αντιμετωπίζει και η οικονομία του Καζακστάν, που συμμετέχει στην Ευρασιατική Ένωση. Τα έσοδα από το πετρέλαιο αντιστοιχούν στο 60% του κρατικού προϋπολογισμού και στο 33% του ΑΕΠ.

2. Ακόμη μεγαλύτερα είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Βενεζουέλα. Η δημοσιονομική κατάσταση είναι ήδη άσχημη και οι χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου θα μειώσουν τα έσοδα, άρα και τη δυνατότητα της κυβέρνησης Μαδούρο να ανταποκριθεί στην εξυπηρέτηση των δανείων της με αποτέλεσμα να κινδυνεύει με «αθέτηση πληρωμών».

3. Όσον αφορά το Ιράν, η κρίσιμη ημερομηνία είναι η 24η Νοεμβρίου, οπότε θα ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Μια χαλάρωση των κυρώσεων κατά του Ιράν θα επιτρέψει στη χώρα να επανέλθει στην ενεργειακή αγορά με απρόβλεπτες συνέπειες για την τιμή του πετρελαίου.

Το ενδιαφέρον παραγωγών και καταναλωτών στρέφεται πλέον στην τακτική εξαμηνιαία σύνοδο των κρατών-μελών του ΟΠΕΚ που θα συνέλθει στις 27 Νοεμβρίου. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα έχουν, όπως πάντα, γεωπολιτικές αιτίες και συνέπειες…